صفای باطن در پرتو رمضان

صفای باطن در پرتو رمضان0%

صفای باطن در پرتو رمضان نویسنده:
گروه: اخلاق اسلامی

صفای باطن در پرتو رمضان

نویسنده: سید محمد شفیعی
گروه:

مشاهدات: 3244
دانلود: 886

صفای باطن در پرتو رمضان
جستجو درون كتاب
  • شروع
  • قبلی
  • 43 /
  • بعدی
  • پایان
  •  
  • دانلود HTML
  • دانلود Word
  • دانلود PDF
  • مشاهدات: 3244 / دانلود: 886
اندازه اندازه اندازه
صفای باطن در پرتو رمضان

صفای باطن در پرتو رمضان

نویسنده:
فارسی

كتابى كه پیش روى دارید سرشار از مفاهیم و آموزه هاى ارجمند الهى و حاصل تلاش پژوهشگرانه جناب حجة الاسلام و المسلمین آقاى سید محمد شفیعى است كه به همت و تلاش پژوهشكده فرهنگ و معارف وابسته به نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاهها به زیور طبع آراسته شده و امید است كه بتواند ره توشه اى قرار گیرد براى عزیزانى كه خواستار مائده هاى خوشگوار و شیرین معنوى هستند.

تذکراین کتاب توسط مؤسسه فرهنگی - اسلامی شبکة الامامین الحسنین عليهما‌السلام بصورت الکترونیکی برای مخاطبین گرامی منتشر شده است.

لازم به ذکر است تصحیح اشتباهات تایپی احتمالی، روی این کتاب انجام گردیده است.

صفاى باطن در پرتو رمضان

مؤلف: سید محمد شفیعی

سخن پژوهشكده

هر ساله از پى ماه رجب (ماه علىعليه‌السلام و شعبان ماه پیامبر اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله ماه مبارك رمضان فرا مى رسد، كه شریف ترین و عظیم ترین ماهها و ماه خدا و فرصت بزرگ میهمانى الهى است. در ماه رجب و شعبان كه همانند درآمد و پیش نیاز این ماه با عظمت و عزیز است، مؤمن و سالك تمرین حضور و تشرف به میهمانى را مى كند و براى آن میقات نور آماده تر مى شود تا بهار قرآن و ماه نزول آن را درك كند و پس از یكماه روزه دارى و میهمانى خداوند و شگفتا كه از پایه هاى این مهمانى روحى و معنوى گرسنگى و تشنگى خود خواسته است، سالك كه گامى بس بلند بسوى خود سازى و كسب تقوا برداشته است به همراه همه مسلمانان عید مى گیرد و به زبان حال مترنم مى شود كه:

عيد است و دلم، خانه ويرانه بيا

این خانه تكاندیم زبیگانه بیا

یك ماه تمام میهمانت بودیم

یكروز به مهمانى این خانه بیا

آرى به مصداق «الامور مرهونة باوقاتها »، هر زمان بهر كارى ساختند و از این رو ماه مبارك رمضان با اوصافى كه دارد طلایى ترین فرصت پاكسازى درون و بهترین پالایشگاه روح است.

اگر همین سیر زمانى را پى بگیریم، با عید رمضان ایام عمره تمتع، آغاز مى شود و سپس موسم حج تمتع نزدیك مى گردد كه عرفات و مشعر و قربانى در پى دارد و سپس محرم و عاشورا و بعد از آن اربعین فرا مى رسد و بدینگونه بیش از نیمى از یكسال سالك و بلكه به اعتبارى همه سال او به طور مستقیم و مداوم در سیر سلوك ربانى و جذبه عشق و معرفت الهى قرار گرفته و خلاصه به قول شاعر معاصر همه ذرات نمازش متبلور مى شود تا دیگرى براى همیشه مقیم و محرم حریم دوست شود كه منتهاى آمال سالكان است و زهى سعادت!

كتابى كه پیش روى دارید سرشار از مفاهیم و آموزه هاى ارجمند الهى و حاصل تلاش پژوهشگرانه جناب حجة الاسلام و المسلمین آقاى سید محمد شفیعى است كه به همت و تلاش پژوهشكده فرهنگ و معارف وابسته به نهاد نمایندگى مقام معظم رهبرى در دانشگاهها به زیور طبع آراسته شده و امید است كه بتواند ره توشه اى قرار گیرد براى عزیزانى كه خواستار مائده هاى خوشگوار و شیرین معنوى هستند.

ان شاء الله

پژوهشكده فرهنگ و معارف

مقدمه

روزه عبادتى است نا آشكار، كه به نوبه خود تجلى راستین ایده ها و عقیده هاى راستین و مجلاى احساس حضور است. یم و سرسپردگى روزه دار، در برابر دستورات خدا و آینه تمام نماى اعتقاد و عمل به اصول و فروع اسلام است.

روزه داراى فرهنگ مخصوص به خود بوده و روزه داران در ماه مبارك رمضان، بیشتر با واژه هاى مربوط به این فرهنگ، سر و كار پیدا مى كنند.

طبق تحقیقات، در ماه مبارك رمضان چهار صد واژه همگام با فرهنگ روزه بین ده تا سه برابر بیشتر از سایر ماه ها به كار مى روند؛ واژه هاى چون: ببخشید، عذر مى خواهم، تلاوت، صدقه، انفاق، خیرات، احسان، نماز، روزه، دستگیرى، فقرا... از بهار خاصى برخوردار مى باشند.(۱)

راز اصلى این مسئله آن است كه شدت حرارت معنوى معارف جانبخش ماه رمضان به گونه اى است كه هر نوع ناخالصى را از دل روزه داران عاشق مى زداید، و هر گونه زنگار ناآشنا را از چهره جانشان پاك مى كند و عرصه پهناور آن را با گلهاى معطر معارف الهى و فضائل اخلاقى مى آراید و سرانجام «ان فى الصوم جوعا و فى الجوع رجوعا »(۲) ؛ عینیت مى یابد، و بدین جهت است كه این ماه را رمضان لقب داده اند.(۳)

چون هر گونه ناخالصى و از گناه از عرصه جان آدمى با آتش مغفرت روزه، ذوب گشته و نابود مى گردد و نیز باران رحمت و مغفرت كریمانه این شهر مبارك، از آسمان معارف حیاتبخش آن بر صحراى دل پاك روزه داران مشتاق مى بارد و موجب رویش گل هاى پر طراوت و روح پرور و رهایى از بند تن شده، هم چنین سبب پیدایش بهار خلوص و تقرب و باعث تجلى سبزه هاى دل نواز پارسایى و ایثار مى گردد، به این خاطر پیامبر اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله ماه رمضان را شهر الله خواند و همواره پیش از حلول این ماه مردم را به آمدن آن بشارت مى داد و مى فرمود: اى مردم! ماه خدا به شما روى آورده است.(۴)

بدون تردید اگر آدمى بداند كه ماه مبارك رمضان، چه بركاتى را بر سرزمین زندگى فردى و اجتماعى او مى بارد، همواره آرزو مى كند كه تمام سال، او تحت پوشش روزه دارى قرار گیرد. در كلامى از حضرت خاتم الانبیاءصلى‌الله‌عليه‌وآله آمده است: اگر بنده خدا بداند كه چه بركاتى در ماه مبارك رمضان نهفته است، دوست مى دارد همه روزهاى سال خود را روزه دار باشد.(۵)

همان گونه كه فروردین، آغاز سال شكوفایى طبیعت است و محرم، آغاز سال حماسه و شور است، ماه مبارك رمضان نیز آغاز سال عرفان است.

امام صادقعليه‌السلام فرمودند: اگر ماه رمضان، سالم سپرى شود و آدمى از بهار آن، گلهاى معطر عرفان بچیند، بقیه ماههاى سال او نیز سالم سپرى خواهد شد(۶) .

فصل اول: موقعیت و جایگاه روزه

روزه در گذر تاریخ

روزه، عبادت دیرینى است كه پیدایش آن را مى توان با حضور آدمعليه‌السلام در زمین و پس از خروج وى از بهشت، مقرون دانست.

مفسر معروف، علامه طبرسى مى نویسد: روزه در میان انبیاء و امت آنان، همواره از زمان آدم تا كنون مورد توجه بوده است.(۷) امیرالمومنینعليه‌السلام مى فرماید: روزه، عبادت قدیمى است كه خدا هیچ امتى را از آن بر معاف نداشته است(۸) . قرآن مى فرماید: اى كسانى كه ایمان آورده اید! روزه بر شما واجب شد همان گونه كه بر پیشینیان مقرر شده بود(۹) ، این آیه نشان مى دهد كه روزه عبادت سابقه دار است.

امام باقرعليه‌السلام فرمود: همواره در ماه رمضان، روزه واجب بود و این وجوب فقط براى انبیاء مقرر و براى امت آنان در غیر رمضان، روزه واجب بوده، ولى امت محمدصلى‌الله‌عليه‌وآله مورد لطف ویژه خدا واقع گشته از این حیث در ردیف انبیا قرار گرفتند.(۱۰)

مردى از ابن عباس از چگونگى روزه انسان هاى برگزیده تاریخ، سؤ ال كرد.

ابن عباس در پاسخ گفت: پیامبر اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله فرمود: برترین روزه، روزه داشتن برادرم داود پیامبر است، كه در طول سال همیشه یك روز را روزه مى داشت و یك روز را افطار مى كرد، سلیمان نیز در هر ماه، سه روز اول ماه و سه روز وسط و سه روز آخر آن را روزه دار بود، عیسى، همواره روزه دار بود و مریم نیز همیشه دو روز را روزه و دو روز را افطار مى نمود.

پیامبر اسلامصلى‌الله‌عليه‌وآله نیز در هر ماه اول، وسط و آخر آن را روزه مى گرفت و مى فرمود: این همیشه روزه دارى است(۱۱) .

حضرت مریم وقتى كه عیسى را به دنیا آورد، به او گفتند: اى مریم! مادرت كه آدم درستى بود، چطور شد كه شما بدون شوهر، فرزند آوردى؟(۱۲)

مریم به فرزند خود اشاره كرد و گفت: تو بر پاكدامنى من گواه بده. عیسىعليه‌السلام به امر خدا به زبان آمد و از پاكدامنى مادرش خبر داد. وقتى كه به مریم گفتند چرا خودت حرف نمى زنى و از بچه استمداد مى كنى، پاسخ داد: من نذر كردم كه روزه دار باشم و با هیچ كس صحبت نكنم(۱۳) .

و باید در امساك و سكوت حكیمانه باشم.(۱۴) این سخن نشان مى دهد كه در زمان مریم امساك و از سخن نیز مرسوم بوده است. و مى توان گفت: مریم نذر كرده بود كه روزه بدارد و در سكوت حكیمانه به سر ببرد.

گوستاولوبون وزیر اسبق فرهنگ فرانسه در كتاب تاریخ تمدن اسلام و عرب بابى دارد به نام سنت هاى عرب، مى نویسد: در میان عرب، پیش از اسلام سنت روزه دارى به چشم مى خورد.(۱۵)

این نویسنده مسیحى مذهب در فصل آداب و اخلاق اسلامى یادآور مى شود كه روزه نصارى ۴۰ روز و روزه مسلمانان ۳۰ روز است، ولى بسى سخت است. در عین حال، مسلمانان دلبستگى بیشترى نسبت به روزه دارند.

موسى كلیم الله در مناجات خود راز برترى امت محمدصلى‌الله‌عليه‌وآله بر سایر امتها را جویا شد. ندار رسید كه امت محمدصلى‌الله‌عليه‌وآله به خاطر ده خصلت، از جمله روزه دارى در ماه مبارك رمضان، بر امتهاى دیگر برترى دارند.

آرى، امتهاى گذشته، روزه مى داشتند، ولى در غیر ماه مبارك رمضان و فقط انبیاء در ماه مبارك رمضان روزه مى گرفتند، لكن خدا بر آحاد مسلمین تفضل كرد و آنان را در ردیف انبیاى پیشین قرار داد و روزه در ماه مبارك را براى آن منظور فرمود.(۱۶)

موساى كلیم در مناجات خود از درگاه الهى پرسید: آیا كسى را همانند من گرامى داشته اى؟ ندا رسید: من بندگانى در آخر زمان دوران خاتمیت دارم كه آنان را از طریق ماه رمضان گرامى داشتم.(۱۷)

چرا در آیه ابلاغ وجوب روزه، سخن از وجوب روزه در تاریخ گذشته به میان آمده است؟(۱۸) باید به این نكته روانشناختى توجه داشت كه اگر كار سخت و دشوار براى همگان مقرر گردد، تحمل آن براى افراد از حیث روانى قضیه دشوار نخواهد بود. مفسر معروف، فخر رازى مى نویسد: چون روزه، یك عبادت طاقت فرساست، عمومیت آن براى همگان، مایه تقویت توان و مقاومت است. «والشى ء الشاق اذا عم سهل تحمله »(۱۹)

تشریع روزه در اسلام

در سال دوم هجرت وجوب روزه به مسلمانان ابلاغ شد، گرچه مسلمانان مى دانستند كه روزه، مورد توجه رسولخداست؛ زیرا آن حضرت در برخى اوقات روزه مى داشت.

مرحوم طبرسى در تفسیر مجمع البیان مى نویسد: دو چیز در صدر اسلام براى روزه داران واجب بود، كه بعدا خدا آنها را تخفیف داد و نادیده گرفت. این دو عبارت اند از: اولا روزه داران پس از افطار، فقط تا وقتى كه به خواب نرفته بودند مجاز بودند غذا بخورند. این حكم لغو شد؛ یعنى تخفیف داده شد. ثانیا؛ در صدر اسلام زناشویى، در شب و روز ماه رمضان حرام بود، این حكم نیز پس از چندى لغو گردید و به روز ماه مبارك رمضان، اختصاص یافت، پس روزه در اسلام، در سال دوم هجرت واجب شد و داراى ویژگیهاى فوق بود كه بعدا این ویژگیهاى از سوى پروردگار متعال مورد تخفیف قرار گرفته و از مدار وجوب خارج شد(۲۰)

زمخشرى در كشاف، مطلب فوق را با اندكى اختلاف نقل مى كند، او در ذیل آیه( أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَائِكُمْ ) (۲۱) مى نویسد: در شب ماه رمضان پس از افطار، خوردن و آشامیدن و مباشرت با همسر جایز بود تا هنگامى كه نماز عشا خوانده نشده و یا آدمى به خواب نرفته باشد و پس از آن حرام بود...

عمر بن خطاب شبى در ماه رمضان بعد از نماز عشا با همسر خود مواقعه نمود ولى پشیمان گشت و پریشان خاطر پیش رسول خدا به توبه و ندامت پرداخت كه چرا دستور خدا را نادیده گرفته، پیامبرصلى‌الله‌عليه‌وآله به او فرمود: از تو انتظار چنین گناهى نبود. البته افراد دیگرى نیز همین گونه خطا را مرتكب گشته بودند... پس از آن آیه فوق نازل شد(۲۲) .

صاحب مجمع البیان در ذیل آیه ۱۸۹ سوره بقره مى نویسد: در آغاز، روزه براى پیران و كسانى كه طاقت روزه دارى را ندارند مقرر بوده است كه بعدا نسخ گردید.(۲۳)

در كتاب تفسیر الصافى ذیل آیه( فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا ) آمده است كه در امم پیشین، بر خلاف امت اسلام روزه براى مسافران نیز مقرر بوده است.(۲۴)

طبق دستور شارع مقدس نباید در سفر روزه گرفت؛ لذا پیامبرصلى‌الله‌عليه‌وآله فرموده اند:(۲۵) انسان روزه دار در مسافرت، مانند فرد غیر روزه دار در محل اقامت خویش است؛ یعنى اگر كسى، بدون توجه به دستور شرع مقدس، در سفر روزه بگیرد، چنان است كه در غیر سفر، روزه خود را عمدا بخورد.

البته حساب افرادى كه باید در سفر روزه بگیرند جداست، از آن جمله است كسى كه سفر او سفر معصیت باشد و نیز افرادى مثل برخى از رانندگان و كسانى كه نذر كرده اند كه در سفر روزه باشند و یا قصد اقامت ده روز در سفر را دارند.

پرسش و پاسخ

۱- روزه چیست؟ روزه در لغت، عبارت است از: امساك خوددارى و كف خود باز داشتن و خود نگهدارى و پرهیز كردن. ولى از دیدگاه دین روزه عبارت است از: امساك و خوددارى ویژه، با كیفیت ویژه و در زمان ویژه از سوى كسى كه داراى حالت و صفت ویژه است.(۲۶)

سید مرتضى در تعریف روزه مى نویسد: روزه و خوددارى از غذا هنگامى شرعى است كه خوددارى از آنچه مایه ابطال روزه است، انجام پذیرد. صوم جز امساك و ترك محرمات با نیت عبادت خدا نیست، البته به صمت و سكوت نیز صوم مى گویند؛ لذا روزه از دیدگاه شرع، امساك از طلوع فجر تا غروب آفتاب است.

ابن ادریس مى نویسد در روزه قصد قربت و تقرب به خدا لازم است. معنى قصد قربت آن است كه نیت كند روزه مى گیرد جهت تقرب به خدا.(۲۷)

در كتاب معجم فروق اللغة آمده است: «الصیام، هو الكف عن المفطرات مع النیة... و الصوم هو الكف عن المفطرات »(۲۸)

واژه صیام آنجا بكار مى رود كه آدمى با نیت روزه از مبطلات آن پرهیز كند ولى كلمه صوم بیشتر جایى بكار مى رود كه آدمى از مبطلات خوددارى كند، گرچه نیت روزه نكرده باشد.

نتیجه: هر گونه خوددارى از غذا روزه نمى گویند، روزه آن نوع از خوددارى از مبطلات روزه است كه با نیت خاص عبادت انجام مى گیرد.

۲- چرا روزه ۳۰ روز است؟ سؤال فوق را یكى از یهودیان مدینه در محضر پیامبر اسلامصلى‌الله‌عليه‌وآله مطرح كرد. آن حضرت فرمود: اثر غذایى كه آدم و حوا خوردند سى روز در آنها باقى مانده بود. البته قابل تذكر است كه سى روز بودن روزه بیشتر یك امر تعبدى است تا یك امر عملى و تحقیقى.

به آدم و حوا خطاب شده بود كه از آن شجره ممنوعه نخورید كه اگر بخورید، به نفس خود ظلم خواهید كرد و خود را به زحمت افكنده و گرفتار دشواری ها خواهید نمود. در اینجا نهى تنزیهى است نه تحریمى غذایى كه آن ها خوردند سى روز طول كشید تا اثر آن از جسم و جانشان بیرون رود.(۲۹)

۳- آدم و حوا در بهشت، آن غذا را خوردند، ما كه آن را نخوردیم، چرا ما باید سى روز را روزه دار باشیم؟ اولا: فلسفه احكام و راز بسیارى از اوامر و نواهى الهى را عقل ما نمى تواند كشف كند؛ عقل ناقص بشرى توان درك راز آنچه را كه عقل كل تصمیم مى گیرد و تصویب مى كند، ندارد. چه بسا، آدمى از راه روزه به مدارج و كمالاتى دست مى یابد كه از سایر طرق میسر نمى باشد. ثانیا؛ به طور كلى دنیا، دنیاى تأثیر و تاءثر است؛ ما همه نتیجه زندگى و اثر وجودى پدر و مادر و اجداد خود هستیم. در حدیث آمده است كه: اثر غذا در نوه ها و ذریه هاى آدمى پدیدار مى شود(۳۰)

امام صادقعليه‌السلام فرمود: شیر زن اهل فحشا را به فرزند خود ندهید و اگر دخترى، از راه نامشروع به دنیا آورد و هنگامى كه قدم به دوران شیر دهى نهاد، شیر آن دختر را نیز به فرزندان خود ندهید.(۳۱)

در جلسه مأمون در مرو، در حضور امام هشتمعليه‌السلام و همه اندیشمندان اسلامى، وقتى سخن از بزرگترین گناه كبیره به میان آمد، اندیشمندان طراز اول حاضر در جلسه گفتند: قتل از همه گناهان سنگین تر است؛ زیرا خدا در قرآن فرمود. امام هشتمعليه‌السلام كه در آن جلسه حضور داشت، فرمود: به نظر من خطرناكترین و سنگین ترین گناه زنا است؛ زیر شخص قاتل یك نفر را مى كشد، ولى آدم زناكار نسلى را تا قیامت تخریب و فاسد مى كند(۳۲) . پاسخ امامعليه‌السلام در آن مجلس به قدرى مورد پذیرش حضار واقع شد كه راوى مى گوید: دانشمندى در جلسه نماند جز آن كه به رسم قدر دانى از پاسخ آن حضرت، دست او را بوسید.

نمى توان گفت كه غذاى آدم و حوا غذاى حرام بود، لكن مى توان گفت كه خداوند متعال انسان ها را مورد امتحان قرار داده و تكالیف سنگینى را مقرر مى دارد تا او را از این طریق به كمالات برتر برساند.

۴- تعزیر روزه خواران چیست؟ روزه خوارى بر دو گونه است: روزه خوارى مجاز كه براى بیماران و مسافران و... مطرح است و روزه خوارى غیر مجاز كه به عنوان عصیان و تمرد در پیشگاه خدا صورت مى گیرد كه این گونه آدمها را حاكم شرع، طبق صلاحدید خود مى تواند مورد تعزیر قرار دهد. در برخى از احادیث بیست شلاق و در بعضى دیگر بیست و پنج بچشم مى خورد و این تعزیر غیر از كفاره اى است كه براى روزه خوار غیر مجاز مقرر شده است. بنابراین به عنوان تعزیر، مى توان كسانى را كه در ماه رمضان حرمت شكنى مى كنند شلاق زد.

۵- در احادیث و قرآن اثرات روحى و جسمى فراوانى براى روزه ذكر شده، در حالى كه در زندگى روزمره بعضى از روزه داران، دیده نمى شود، راز آن چیست؟ انسانها در رابطه با روزه چند گروه اند:

- دسته اى روزه را سد راه آزادیهاى نفسانى خود مى دانند، لكن چون یك دستور آسمانى است به اكراه بدان تن مى دهند ولى در درون، بدان رضایت كامل نداشته و همواره در پى بهانه اى جهت فرار از روزه اند.

- دسته اى هم به روزه توجه دارند و هم بدان مى پردازند و از اینكه از طریق روزه به ضیافت الهى فرا خوانده شده اند، شاد و مسرورند. این گروه خود شامل دسته اند:

گروهى مبطلات متعارف روزه را رعایت مى كنند. (روزه عام)

گروهى علاوه بر روزه دهان، كل اعضاى بدن آنان روزه دار است. (روزه خاص)

گروهى نه تنها همه اعضا و جوارح ظاهرى آنها روزه دار است، بلكه دل و جان آنان نیز روزه دار است. روزه خاص الخاص اینان در همه احوال به خدا مى اندیشند و غیر را در عرصه دل راه نمى دهند.

آنچه در باب فوائد و آثار حیاتبخش روزه در احادیث و قرآن آمده است، غالبا مربوط به روزه خاص الخاص است، و این نوع روزه است كه فرد و جامعه را مى سازد و انسانها را تربیت مى كند. به طور مثال، پزشك به بیمار مى گوید: اگر فلان دارو را مصرف كنى، شفا مى یابى. بیمار مى گوید: من آن را مصرف كردم، ولى درمان نشدم.

پزشك مى گوید: صرفا دوا خوردن راه چاره نیست، باید در كنار آن، پرهیز را هم از نظر دور نمى داشتى و از بعضى از غذاها كه دارو را خنثى مى كنند دورى مى جستى. شخص روزه دار نیز علاوه بر اجتناب از خوردن و آشامیدن و دیگر مبطلات روزه، باید از آنچه مانع كمال اثر روزه مى شود پرهیز و دورى كند.

خلاصه این كه، روزه كامل را باید در پیشگاه خالق متعال عرضه داشت و سپس، در انتظار پاداش گرانسنگ از سوى خدا بود و اثرات حیات بخش در نفس و زندگى روزه دار گردید، ولى آنجا كه روزه مطابق خواست الهى، صورت نگیرد، پاداش لازم و شایسته و تأثیر كامل و بایسته را نیز ندارد.

۶- چرا این ماه را رمضان خوانده اند؟ اول اینكه، امام صادقعليه‌السلام فرمود: در سخن گفتن، دقت و نگویید رمضان آمد و رفت و...؛ زیرا رمضان نامى از نام هاى خداست. باید بگویید، شهر رمضان. امیرالمومنینعليه‌السلام نیز فرمود: بگویید شهر رمضان، شما نمى دانید كه رمضان چیست؟(۳۳) .

دوم اینكه رمضان، از ماده رمض به معناى شدت گرماست؛ گرمایى كه چیزى را آب كند. این ماه چون از عوامل غفران و از اسباب نابود كردن گناهان، است آن را رمضان لقب داده اند.

۷- چرا در ماه رمضان، شیاطین را در حال سلطه بر بعضى انسان ها مى بینم؟ پاسخى كه براى پرسش پنجم داده شد جواب مناسب را به دست مى دهد یعنى روزه خدا پسند و كامل اثر فرار دهندگى دارد و شیاطین را ماءیوس مى كند و آنها را مى بندد نه روزه شیطان پسند بعضى از افراد را شیطان آنچنان مورد تأثیر خود قرار داده است كه اگر یك ماه به سراغ او نیاید او همچنان در خط او عمل مى كند و مهمتر آنكه در دوران حكومت موعود اسلام كه شیاطین و فرزندانش به قتل رسیده اند، باز هم نافرمانی ها كم و بیش وجود دارد؛ زیرا هواهاى نفسانى حضور دارند، در ماه مبارك رمضان نیز مى تواند مسئله از این قرار باشد.

امام خمینى (قدس سره) مى فرماید: طورى نباشید كه پیش از فرا رسیدن شهر رمضان همانند ساعت به دست شیطان كوك شده باشید. در این یك ماه كه شیاطین در زنجیراند. شما به طور خودكار به معاصى و اعمال خلاف دستورات اسلام مشغول گردید. گاهى انسان عاصى و گرفتار بر اثر دورى از حق و كثرت معصیت آنچنان در تاریكى و نادانى فرو مى رود كه دیگر نیازى به وسوسه شیطانى ندارد، خود به رنگ شیطان در مى آید صبغة الله مقابل صبغه شیطان است.(۳۴)