عفو و گذشت با توجه به اشاراتی که در آیات و روایات است، آثار بسیار مطلوب و جالب و شگفت انگیزی دارد که به طور خلاصه می توان چنین گفت:

۱. عفو و گذشت گاه دشمنان سرسخت را به دوستان صمیمی مبدل می سازد به خصوص زمانی که توام با نیکی و مقابله به ضد (یعنی خوبی در مقابل بدی بوده باشد) که در آیه ۳۴ سوره فصلت به آن اشاره شده است.

۲. عفو و گذشت سبب بقاء حکومتها و دوام قدرت است چرا که از دشمنیها و مخالفتها می کاهد و بر دوستان و طرفداران می افزاید. در حدیثی از پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) می خوانیم:

«عَفْوُ الْمُلُوکِ بَقاءُ الْمُلْکِ عفو پادشاهان سبب بقاء حکومت است». بحارالانوار، جلد ۷۴، صفحه. ۳

 

۳. عفو و گذشت سبب عزت و آبرو می گردد، چرا که در نظر مردم نشانه بزرگواری و شخصیت و سعه صدر است، در حالی که انتقامجویی نشانه کوتاه فکری و عدم تسلّط بر نفس می باشد، در حدیثی از پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) آمده است: «علیکم بالعفو فَاِنَّ الْعَفْوَ لا یَزیدُ اِلاّ عِزّاً

بر شما باد به عفو و گذشت، چرا که عفو چیزی جز عزت بر انسان نمی افزاید». اصول کافی، جلد ۲، صفحه. ۴

 

۴. عفو و گذشت جلو تسلسل ناهنجاری ها و کینه ورزی ها و خشونت و جنایت را می گیرد، و در واقع نقطه پایانی بر آنها می گذارد، زیرا انتقام جویی از یک طرف سبب برافروخته شدن آتش کینه در دل طرف دیگر می شود، و او را به انتقامی خشن تر وا می دارد، و آن انتقام خشن تر سبب خشونت بیشتری از طرف دیگر می شود، و گاه به جنگی تمام عیار در میان دو طایفه یا دو قبیله بزرگ منجر می گردد که خون های زیادی در آن ریخته می شود، و اموال و ثروت ها بر باد می رود.

 در حدیثی از رسول خدا (صلی الله علیه وآله) آمده است: «تَعافُوا تَسْقُطُ الضَغائِنُ بَیْنَکُمْ

یکدیگر را عفو کنید که دشمنی ها و کینه ها را از میان می برد». کنزالعمال، جلد ۳، صفحه ۳۷۳، حدیث. ۶

 

۵. عفو سبب سلامت روح و آرامش جان و در نتیجه سبب طول عمر است، همان گونه که در حدیث دیگری از رسول اللّه (صلی الله علیه وآله) می خوانیم که فرمود: «مَنْ کَثُرَ عَفْوُهُ مُدَّ فی عُمْرِهِ کسی که عفوش افزون گردد، عمرش طولانی می شود». میزان الحکمه، جلد ۳، حدیث. ۷

۱۳۱۸۴ البته آنچه در بالا گفته شد آثار و برکات اجتماعی عفو و گذشت است، و اما نتایج معنوی و پاداش های اخروی آن، بیش از این ها است، همین اندازه کافی است که بدانیم در حدیثی از امیرمؤمنان علی (علیه السلام) آمده است که: «العفو مع القدره جُنّهٌ مِنْ عَذابِ اللّهِ سُبْحانَهُ عفو و گذشت به هنگام قدرت سپری است، در برابر عذاب الهی». غررالحکم، جلد ۱، صفحه ۳۹۸، حدیث

 

و اما انگیزه های انتقام جویی نیز فراوان است از جمله تنگ نظری، کوته بینی، عدم آینده نگری، حسد، کینه توزی، ضعف نفس، هواپرستی، و بسیاری از خوهای زشت دیگر، که هر کدام به تنهایی یا به ضمیمه دیگری، آتش انتقام جویی را در دل

انسان ها بر می افروزد، کینه را در نفس انسان می پرورد، مردم را به جان هم می اندازد، نظام اجتماعی را به هم می ریزد، و گاه باعث ضایع شدن اموال و نفوس و از میان رفتن قدرت جامعه ها و کشورها می گردد.