عبادت‌هایی که ثوابشان بی‌نهایت است؛ از نماز جماعت تا صلوات
راز پاداش‌های بی‌نهایت الهی؛ چگونه برخی اعمال کوچک، ثواب‌های بزرگ دارند؟
تا به حال اندیشیده‌اید که راز این همه لطف و کرم الهی و پاداش‌های فراوان خداوند در برابر اعمال نیک بندگان چیست؟ چرا خداوند برای برخی کارهای کوچک، پاداش‌هایی بسیار بزرگ و گاه نامحدود قرار داده است؟
در روایتی از پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) آمده است:
«هر کس تصمیم به انجام کار نیکی بگیرد، ولی آن را انجام ندهد، برای او یک حسنه نوشته می‌شود؛ و اگر آن را انجام دهد، برایش ده تا هفتصد برابر و حتی بیشتر نوشته می‌شود. همچنین هر کس قصد انجام کار بدی کند، ولی آن را انجام ندهد، برای او یک حسنه نوشته می‌شود؛ و اگر آن را انجام دهد، تنها یک گناه برایش نوشته می‌شود، یا خداوند همان را نیز می‌بخشد.» [1]
به راستی راز این همه فضل و رحمت الهی چیست؟ چرا خداوند در برابر اعمال محدود انسان، پاداش‌هایی گسترده و گاه بی‌نهایت عطا می‌کند؟
راز وجود عباداتی با پاداش نامحدود
در ریاضیات می‌دانیم که نسبت یک عدد محدود به بی‌نهایت، صفر است. برای مثال، عدد هزار در برابر بی‌نهایت، عددی ناچیز به شمار می‌آید.
اگر انسانی در تمام عمر خود به عبادت مشغول باشد، عبادت او هرچقدر هم زیاد باشد، باز محدود است؛ زیرا عمر انسان در این دنیا پایان‌پذیر است. در حالی که نعمت‌ها و پاداش‌های آخرت، محدود به زمان و مقدار نیستند.
بنابراین، نسبت عبادت‌های محدود دنیوی به پاداش‌های نامحدود اخروی، قابل مقایسه نیست. از همین رو، در معارف دینی، برخی عبادت‌ها معرفی شده‌اند که دارای پاداش‌های گسترده و فراتر از محاسبه معمول هستند؛ چراکه پاداش نامحدود، متناسب با حقیقت نامحدود آخرت است. [2]
برخی عبادات با پاداش‌های فراتر از شمارش
در آموزه‌های اسلامی، اعمالی وجود دارند که خداوند برای آنها پاداش‌های ویژه‌ای قرار داده است. برخی از این اعمال عبارت‌اند از:
۱. نماز جماعت؛ عبادتی با ثواب خارج از محاسبه
یکی از عباداتی که ثواب آن با سرعت افزایش می‌یابد، نماز جماعت است. نماز وقتی به جماعت خوانده شود، دارای فضیلت بیشتری است و اگر در مسجد نیز اقامه شود، این فضیلت افزایش پیدا می‌کند.
در روایتی آمده است که نماز جماعتی که تعداد افراد آن از ده نفر بیشتر باشد، پاداش آن را تنها خداوند متعال می‌داند. [3] یعنی میزان ثواب آن از محاسبه انسان‌ها خارج است.
همچنین اگر نماز در مکان‌های مقدسی مانند مسجدالحرام خوانده شود، فضیلت آن چندین برابر می‌شود. پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمودند:
«هر کس در مسجدالحرام یک نماز واجب بخواند، خداوند همه نمازهایی را که از زمان واجب شدن نماز بر او خوانده و همه نمازهایی را که تا پایان عمر خواهد خواند، به برکت این نماز از او قبول می‌کند.» [4]
۲. نماز شب؛ پاداشی که خداوند پنهان داشته است
نماز شب از عبادت‌هایی است که جایگاه ویژه‌ای در معارف اسلامی دارد.
امام صادق (علیه‌السلام) می‌فرماید:
«هر کار نیکی که انسان مؤمن انجام می‌دهد، پاداش آن در قرآن بیان شده است؛ جز نماز شب که به دلیل اهمیت آن، خداوند پاداشش را به‌صراحت بیان نکرده است.»
خداوند تنها درباره اهل نماز شب می‌فرماید:
«تَتَجَافَىٰ جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ یَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفًا وَطَمَعًا وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ یُنفِقُونَ * فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَّا أُخْفِیَ لَهُم مِّن قُرَّةِ أَعْیُنٍ جَزَاءً بِمَا كَانُوا یَعْمَلُونَ» [5]
«پهلوهایشان از بسترها دور می‌شود؛ پروردگارشان را با بیم و امید می‌خوانند و از آنچه روزی آنان کرده‌ایم انفاق می‌کنند. هیچ‌کس نمی‌داند چه پاداش‌های ارزشمندی که مایه روشنی چشم‌هاست، برای آنان ذخیره شده است؛ این پاداش اعمالی است که انجام می‌دادند.»
۳. روزه؛ عبادتی که خداوند پاداش آن را خود بر عهده گرفته است
خداوند درباره روزه می‌فرماید:
«روزه برای من است و من خود پاداش آن را می‌دهم.» [6]
زیرا در روزه، بنده تنها برای خداوند از خواسته‌های خود چشم‌پوشی می‌کند و این عبادت از ویژگی خاصی برخوردار است.
در توضیح این حدیث آمده است که خداوند پاداش روزه را به هیچ‌کس واگذار نمی‌کند؛ نه فرشتگان مقرب و نه دیگران، بلکه خود ذات مقدس الهی پاداش آن را عطا می‌کند. [7]
همچنین در کتاب «چهل حدیث» امام خمینی (رحمة‌الله‌علیه) آمده است که پیامبر اکرم و ائمه معصومین (علیهم‌السلام) در برخی روزهای خاص مانند پنج‌شنبه اول ماه، چهارشنبه اول دهه دوم ماه و آخرین پنج‌شنبه ماه قمری روزه می‌گرفتند.
درباره فضیلت روزه این سه روز آمده است که کسی که این سه روز را روزه بگیرد، ثواب روزه تمام ماه در نامه اعمالش ثبت می‌شود.
۴. برآورده کردن حاجت مؤمن؛ عملی با پاداش الهی
از دیگر اعمالی که دارای پاداش بسیار بزرگ است، تلاش برای رفع نیاز و مشکل یک مؤمن است.
امام صادق (علیه‌السلام) می‌فرماید:
«هر مسلمانی که نیاز و حاجت مسلمانی را برطرف کند، خداوند به او می‌فرماید: پاداش تو بر عهده من است و به کمتر از بهشت برای تو راضی نخواهم شد.» [8]
همچنین پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمودند:
«کسی که برای برطرف کردن نیاز برادر مؤمن خود تلاش کند، مانند کسی است که نه هزار سال خداوند را عبادت کرده باشد؛ در حالی که روزها روزه بوده و شب‌ها به عبادت مشغول بوده است.» [9]
۵. ذکر «الحمدلله کما هو أهله»؛ حمدی فراتر از توان شمارش
از امام صادق (علیه‌السلام) روایت شده است که پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمودند:
هر کس بگوید:
«الْحَمْدُ لِلَّهِ کَما هُوَ أَهْلُهُ»
فرشتگان نویسنده اعمال، مشغول نوشتن پاداش آن می‌شوند؛ سپس عرض می‌کنند:
«خدایا! ما غیب نمی‌دانیم.»
خداوند می‌فرماید:
«همان‌گونه که بنده گفته است، بنویسید و پاداش آن را من عطا می‌کنم.» [10]
یعنی میزان ثواب این ذکر را تنها خداوند می‌داند.
۶. صلوات بر محمد و آل محمد؛ ثوابی خارج از شمارش
در روایتی درباره شب معراج آمده است که پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرشته‌ای را مشاهده کردند که هزار دست داشت و هر دست او هزار انگشت داشت.
پیامبر از او پرسیدند:
«کار تو چیست؟»
فرشته پاسخ داد:
«من مأمور شمارش قطرات باران هستم. از آغاز آفرینش تاکنون می‌دانم چند قطره باران بر زمین، دریاها، شهرها و بیابان‌ها نازل شده است.»
سپس عرض کرد:
«با وجود این توانایی، از شمارش ثواب گروهی از امت شما که گرد هم آیند و هنگام ذکر نام شما بر شما صلوات بفرستند، عاجزم.»
پس بگوییم:
اللهم صل علی محمد و آل محمد
زیرا ثواب این ذکر از توان شمارش مخلوقات فراتر است.[11]
سخن پایانی
آنچه بیان شد، تنها بخشی از دریای لطف و رحمت خداوند نسبت به بندگان مؤمن است. این معارف نشان می‌دهد که خداوند نه‌تنها در پی مجازات بندگان نیست، بلکه راه‌های فراوانی برای جبران، آمرزش و رسیدن آنان به سعادت قرار داده است.
اگرچه ممکن است انسان نتواند در تمام لحظات زندگی از گناه دور بماند، اما خداوند فرصت‌های فراوانی برای جبران و کسب رحمت خود در اختیار بندگان قرار داده است.
کافی است انسان این فرصت‌ها را بشناسد و با بهره‌گیری از آنها، مسیر قرب الهی و نجات را طی کند.
نویسنده: فاطمه سرفرازی
پی‌نوشت‌ها :
[1] حکمـت‌نامه پیامبر اعظم (صلی‌الله‌علیه‌وآله)، ری‌شهری، ج ۶، ص ۴۱۳، ح ۴۵۶۹.
[2] برگرفته از پایگاه اطلاع‌رسانی استاد احمد عابدی.
[3] مستدرک الوسائل، ج ۱، ص ۴۸۷.
[4] الحج والعمرة، ح ۱۲۰.
[5] سوره سجده، آیات ۱۶ و ۱۷.
[6] من لا یحضره الفقیه، ج ۲، ص ۷۵، ح ۱۷۷۳.
[7] النهایة، ج ۱، ص ۲۷۰.
[8] بحارالانوار، ج ۷۳، ص ۳۱۲.
[9] همان، ج ۷۴، ص ۳۱۵.
[10] سفینة البحار، ج ۳، ص ۲۰۵ـ۲۰۷.
[11] تفسیر ابوالفتوح رازی، ج ۲، ص ۲۲۸.