سقیفه

سقیفه14%

سقیفه نویسنده:
گروه: اصول دین

سقیفه
  • شروع
  • قبلی
  • 74 /
  • بعدی
  • پایان
  •  
  • دانلود HTML
  • دانلود Word
  • دانلود PDF
  • مشاهدات: 13786 / دانلود: 2866
اندازه اندازه اندازه
سقیفه

سقیفه

نویسنده:
فارسی

این کتاب در موسسه الحسنین علیهما السلام تصحیح و مقابله شده است.


1

کتاب نامه

١ - الاتقان فى علوم القرآن و بهامشه کتاب اعيازالقرآن ابوبکرباقلانى؛ سيوطى، يلال الدين عبدالرحمن بن ابى بکر بن ناصرالدّين محمّد شافعى (ت: ٩١١هـ.)، مصر، بى تا.

٢ - الايابه لاجراد مااستدرکتْه عائشهعلى الصّحابه؛ زرکشى، بدرالدّين، تحقيق سعيد افغانى، دمشق، ١٣٥٨ هـ.

٣ - الاحتياي؛ طبرسى، احمد بن على بن ابى طالب، مشهد، ١٤٠٣ هـ.

٤ - احراق بيت فاطمهعليها‌السلام فى الکتب المعتبره عند اهل السُّنَّه؛ شيخ حسين غيب غلامى، ط/اوّل١٤١٧ق.

٥ - الاحکام السّلطانيه؛ ماوردى، ابويعلى محمّد بن حسين حنبلى (ت: ٤٥٠ هـ .)، تصحيح محمّد حامد الفقى، مطبعه مصطفى الحلبى، مصر، ١٣٥٦ هـ.

٦ - الاحکام السّلطانيه؛ قاضى، ابويعلى (ت: ٤٥٨ هـ.)، مصر، ١٣٥٧ هـ.

٧ - الادب المفرد؛بخارى، ابوعبداللّه محمّد بن اسماعيل (ت: ٢٥٦ هـ.)، قاهره، ١٣٧٩ هـ.

٨ - البدء والتاريخ؛ مقّدسى، مطهّر بن طاهر، زيرنظرکلمان هوار، پاريس، ١٩٠١ - ١٩٠٣ م.

٩ - التنبيه والاِشراف؛ مسعودى، ابوالحسن على بن الحسين بن على شافعى (ت: ٣٤٦ هـ.)، مصر، ١٣٤٦هـ.

١٠ - الاخبارالطِّوال؛ دينورى، ابوحنيفه احمد بن داود (ت: ٢٨٢ هـ.)، مصر، وزاره الثقافه والارشاد القومى.

١١ - ارشاد؛ شيخ مفيد (ت: ٤١٣ هـ.)، تريمه سيدهاشم رسولى محلاّتى، انتشارات علميه اسلاميه.

١٢ - اسباب النّزول؛ واحدى نيشابورى، ابوالحسن على بن احمد (ت: ٤٦٨ هـ.)، دار الکتب العلميه، لبنان، بى تا.

١٣ - الاستيعاب؛ابن عبدالبَرّ القرطبى الأشعرى، ابو عمرو يوسف بن عبداللّه (ت: ٤٦٣هـ.)، مصر، ١٣٥٨ هـ؛ و حيدرآباد، ١٣٣٦ هـ.

١٤ - اُسْدُالغابه فى معرفه الصحابه؛ابن اثير يزرى، عزّالدين على بن محمّد بن عبدالکريم شيبانى (ت: ٦٣٠ هـ.)، قاهره، ١٢٨٠ هـ.

١٥ - اعلام النّساء فى عالَمَى العرب و الاسلام؛ عمررضا کحّاله، مؤسسه الرّساله، ي ٣، ١٣٩٧ هـ.

١٦ - اعلام الوَرى باعلام الهُدى؛ طبرسى، ابو على فضل بن حسن (ت: ٥٤٨ هـ.) تصحيح على اکبر غفّارى، بيروت، دارالمعرفه للطباعه والنشر، ١٣٩٩ هـ.

١٧ - الأغانى؛ ابوالفري اصفهانى، على بن حسين بن محمّد بن موسى (ت: ٣٥٦ هـ.)، مصر، ١٣٢٣ هـ. ؛ بيروت، دارالثقافه؛ و چاپ دوم ساسى.

١٨ - امالى؛ شيخ مفيد (ت: ٤١٣ هـ.) تصحيح حسين استاد ولىّ باشراف استاد على اکبر غفّارى، نشر صدوق، تهران، ١٤٠٣ هـ. ق.

١٩ - الامامه والسياسه؛ دينورى، ابومحمّد عبداللّه بن مسلم بن قتيبه (ت: ٢٧٠ يا ٢٧٦ هـ.)، مصر، ١٩٠٠ م.

٢٠ - اِمتاع الاسماع؛ مَقريزى، تقى الدين احمد بن على بن عبدالقادر بن محمّد شافعى (ت: ٨٤٥ هـ.) مطبعه لينه التّأليف، مصر، ١٩٤١ م.

٢١ - الاموال؛ابوعبيد، قاسم بن سلام (ت: ٢٢٤ هـ.)، تصحيح محمّد حامد الغافقى، ١٣٥٣ هـ؛ و بيروت، داراحياء التراث العربى، چاپ سوم، ١٤٠٣ هـ.

٢٢ - انساب الاشراف؛ بلاذرى، ابو يعفراحمد بن يحيى بن يابر بغدادى (ت: ٢٧٩ هـ.)، يزء يکم، دارالمعارف مصر، ١٩٥٩م؛ يزء پنيم، دانشگاه اورشليم، ١٩٣٦ م.

٢٣ - بحار الانوار؛ علاّمه ميلسى، محمّد باقر بن محمّد تقى (ت: ١١١١ هـ.)، اصفهان، چاپ کمپانى، ١٣٠٣ - ١٣١٤ هـ؛ دار احياء التراث العربى، بيروت، چاپ سوم، ١٤٠٣ هـ.

٢٤ - بلاغات النساء؛ ابن ابى طيفور، احمد بن ابى طاهر مروزى (ت: ٢٨٠ هـ.)، نيف، ١٣٦١ هـ.

٢٥ - تاي العروس؛ زبيدى، سيد محمّد مرتضى حسينى واسطى حنفى (ت: ١٢٠٥ هـ.).

٢٦ - تاريخ ابن اثير (الکامل فى التاريخ)؛ قاهره، ١٣٤٨ - ١٣٥٦ هـ؛ چ اورپا، ١٢٩٠ - ١٣٠٣ هـ؛

٢٧ - تاريخ ابن شحنه (روضه المناظر فى اخبار الاوائل والاواخر)؛ عبدالغنى، ابن شحنه حنفى (ت: ٨١٥ هـ.)، طبع بهامش تاريخ کامل ابن اثير، ي ٧ - ٩، قاهره، ١٢٩٠ - ١٣٠٣ هـ.

٢٨ - تاريخ ابن عساکر (تاريخ مدينه دمشق)؛ ميلّد اوّل ونيمه اول از ميلّد دوّم و ميلّد دهم، دمشق، ميمع علمى عربى؛ و مخطوطاتِ آن در کتابخانه ظاهريه دمشق.

٢٩ - تاريخ ابن کثير (تاريخ البدايه و النهايه)؛ اسماعيل بن عمر بن کثير قرشى دمشقى بصرى شافعى (ت: ٧٧٤ هـ.) مطبعه السعاده، ١٣٥١ - ١٣٥٨ هـ.

٣٠ - تاريخ الاسلام؛ ذهبى، ابو عبداللّه محمّد بن احمد بن عثمان قايماز ترکمانى مصرى شافعى (ت: ٧٤٨ هـ.)، قاهره ١٣٦٧ - ١٣٦٨ هـ.

٣١ - تاريخ الخلفاء؛ سيوطى، يلال الدّين عبدالرّحمن بن ابى بکر ابن ناصرالدّين محمّد شافعى (ت: ٩١١ هـ.)، مصر، ١٣٥١ هـ.

٣٢ - تاريخ الخميس؛ شيخ حسين بن محمّد بن حسن ديار بکرى مالکى (ت: ٩٦٦ هـ.)

٣٣ - تاريخ طبرى (تاريخ الامم و الملوک)؛ ابويعفر محمّد بن يرير بن يزيد (ت: ٣١٠ هـ.)، تحقيق محمّد ابوالفضل ابراهيم، مصر؛ اروپا(ليدن).

٣٤ - تاريخ يعقوبى؛ احمد بن ابى يعقوب بن يعفر بن وَهْب بن واضح (ت: ٢٩٢ هـ.)، نيف، ١٣٥٨ هـ؛ بيروت، دار صادر.

٣٥ - تبصره العوام فى مقالات سيد الانام؛ سيد مرتضى حسينى رازى (قرن هفتم هـ.)، تصحيح عبّاس اقبال، چاپ ميلس، طهران.

٣٦ - تذکره الحفّاظ؛ ذهبى، ابوعبداللّه محمّد بن احمد بن عثمان قايماز ترکمانى (ت: ٧٤٨ هـ.)، حيدرآباد، ١٣٧٥ هـ.

٣٧ - تذکره خواص الاُمّه؛ سبط ابن يوزى ابوالمظفّر يوسف بن قزاوعلى ابن عبداللّه بغدادى حنفى (ت: ٦٥٤ هـ.)، نيف، ١٣٦٩ هـ.

٣٨ - تفسير طبرى؛ ابو يعفر محمّد بن يرير بن يزيد (ت: ٣١٠ هـ.).

٣٩ - تفسير قُرطُبْى (اليامع لاحکام القرآن)؛ ابوعبداللّه محمّد بن احمد انصارى قرُطبى (ت: ٦٧١ هـ.)، چاپ سوم، مصر، ١٣٨٧ هـ.

٤٠- تفسير کشّاف؛زمخشرى، ابوالقاسم محمود بن عمر(ت: ٥٣٨ هـ.)، انتشارات آفتاب، تهران، بى تا.

٤١ - تفسير نيشابورى (غرائب القرآن ورَغائب الفرقان)؛ نظام الدّين حسن بن محمّد بن حسين قمّى نيشابورى (ت: ٧٢٨ هـ)، تحقيق ابراهيم عِطوَه عوض، چاپ اوّل، مصر، ١٣٨١ هـ.

٤٢ - تقريب التهذيب؛ ابن حير عسقلانى، احمد بن على (ت: ٨٥٢ هـ)، چاپ اوّل، قاهره، ١٣٨٠ هـ.

٤٣ - تهذيب تاريخ ابن عساکر؛ عبدالقادر بن احمد بن بدران (ت: ١٣٤٦ هـ. ق.)، چاپ اوّل، دمشق، ١٣٢٩ - ١٣٣٠ هـ.

٤٤ - تهذيب التهذيب؛ ابن حير عسقلانى مصرى شافعى (ت: ٨٥٢ هـ.)، چاپ حيدر آباد، ١٣٢٥ - ١٣٢٧ هـ.

٤٥ - تيسير الوصول الى يامع الاصول من حديث الرّسول؛ ابن الدّبيع الشيبانى الزّبيدى الشافعى (ت: ٩٤٤ هـ.)، مصر، ١٣٤٦ هـ.

٤٦ - يامع الاصول من احاديث الرّسولصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم ؛ ابن اثير يزرى (ت: ٦٠٦ هـ.) تصحيح محمّد حامد الفقى، چاپ اوّل، مصر، ١٣٦٨ هـ.

٤٧ - اليَمَل؛ شيخ مفيد، ابوعبداللّه محمّد بن محمّد بن نعمان بغدادى (ت: ٤١٣ هـ)، چاپ دوم، دارالمفيد، لبنان، ١٤١٤ هـ.

٤٨ - حِليه الاولياء؛ ابو نعيم احمد بن عبداللّه اصفهانى (ت: ٤٣٠ هـ)، قاهره، مطبعه السعاده، ١٣٥١-١٣٥٧ هـ.

٤٩ - خصائص الکبرى؛ سيوطى، يلال الدّين عبدالرّحمن بن ابى بکر شافعى (ت: ٩١١ هـ.)، حيدرآباد، ١٣١٩ هـ.

٥٠ - الدّرّالمَنْثورفى التفسير بالمأثور؛ سيوطى، يلال الدّين عبدالرحمن شافعى (ت: ٩١١هـ.)، قاهره، ١٣١٤ هـ.

٥١ - دو مکتب دراسلام (تريمه معالم المدرستين)؛ علاّمه سيد مرتضى عسکرى، تريمه سردارنيا، چاپ اوّل، بنياد بعثت.

٥٢ - دُوَل الاسلام؛ ذهبى، شمس الدين ابو عبداللّه محمّد بن احمد ابن عثمان قايماز ترکمانى مصرى شافعى(ت: ٧٤٨ هـ.)، تحقيق فهيم محمّد شلتوت و محمّد مصطفى ابراهيم، مصر، ١٩٧٤ م.

٥٣ - ديوان حافظ ابراهيم؛ چاپ مصر، ١٩٨٧ م.

٥٤ - ذخائر العُقبى فى مناقب ذوى القُربى؛ ابويعفر احمد بن عبداللّه محبّ الدّين طبرى شافعى (ت: ٦٩٤ هـ.)، قاهره، ١٣٥٦ هـ.

٥٥ - الرّياض النضره؛ ابويعفر احمد بن عبداللّه محبّ الدّين طبرى شافعى (ت: ٦٩٤ هـ.)، مصر، مطبعه الدار، چاپ دوم، ١٣٧٢ هـ.

٥٦ - زَهرالآداب؛ ابواسحاق الحُصْرى ابراهيم بن على بن تميم قيروانى (ت: ٤٥٣ هـ.)، شرح و تحقيق دکتر زکى مبارک، لبنان، دارالييل، چاپ چهارم، بى تا.

٥٧ - سنن ابن مايه؛ ابو عبداللّه محمّد بن يزيد بن عبداللّه بن مايه قزوينى (ت: ٢٧٣ هـ.)، تحقيق محمّد فؤاد عبدالباقى، قاهره، ١٣٧٣ هـ.

٥٨ - سنن ابوداود سيستانى؛ سليمان بن اشعث بن اسحاق بن بشير ابن شدّاد ابن عمرو بن عمران أزْدى حنبلى (ت: ٢٧٥ هـ.)، لکنهو، ١٣٢١ هـ.

٥٩ - سُنن بيهقى (سنن الکبرى)؛ ابوبکر احمد بن حسين بيهقى شافعى (ت: ٤٥٨ هـ.)، حيدرآباد، ١٣٤٤ - ١٣٥٥ هـ.

٦٠ - سُنن تِرمِذى؛ محمّد بن عيسى بن سوره بن موسى بن ضحّاک سُلَمى (ت: ٢٧٩ هـ.)، بولاق، ١٢٩٢ هـ. ، المطبعه المصريه، ١٣٥٠ - ١٣٥٢ هـ.

٦١ - سُنن دارمى؛ ابو محمّد بن عبدالرّحمن دارمى (ت: ٢٥٥هـ.)، دمشق، الاعتدال، ومحمّد احمد دهمان.

٦٢ - سُنن نَسائى؛ ابوعبدالرحمن احمد بن شعيب (ت: ٣٠٣ هـ.)، قاهره، ١٣١٢ هـ.

٦٣ - سِيراعلام النُّبَلاء؛ شمس الدّين ذهبى مصرى شافعى (ت: ٧٤٨ هـ.)، قاهره، دارالمعارف، ١٩٥٧ م.

٦٤ - السّيره الحلبيه (انسان العيون فى سيره الامين المأمون)؛ على ابن برهان الدّين حلبى شافعى (ت: ١٠٤٤ هـ.)، ١٣٥٣ هـ.

٦٥ - سيره ابن هشام (السّيره النبويه)؛ ابو محمّد عبدالملک بن هِشام حِميرى (ت: ٢١٣ يا ٢١٨ هـ.)، تحقيق محمّد محيى الدّين؛ و تحقيق مصطفى السّقّا، ابراهيم الابيارى و عبدالحفيظ الشِّبلى، چاپ دوم، ١٣٧٥ هـ.

٦٦ - شرح نهج البلاغه؛ ابن ابى الحديد، عزّالدين ابى حامد عبدالحميد بن هبه اللّه بن محمّد بن حسين مدائنى معتزلى (ت: ٦٥٥ يا ٦٥٦ هـ.)، مصر، مطبعه الحلبى، چاپ اوّل؛ و تحقيق محمّد ابوالفضل ابراهيم، چاپ اوّل؛ و چاپ سنگى اجران.

٦٧ - شرح نهج البلاغه؛ محمّد عبده، مصر.

٦٨ - شرف اصحاب الحديث؛ خطيب بغدادى (ت: ٤٦٣ هـ.)، تحقيق دکتر محمّد سعيد خطيب اوغلى، دار احياء السنّه النّبويه، بى تا.

٦٩ - شواهد التّنزيل لقواعد التفضيل فى الآيات النّازله فى اهل البيت صلوات اللّه و سلامه عليهم؛ حَسْکانى عبيداللّه بن عبداللّه بن احمد معروف به حاکم حَسْکانى حنفى نيشابورى (ت: اواخر قرن ٥ هـ.)، تحقيق محمّد باقر محمودى، چاپ اوّل، لبنان، ١٣٩٣ هـ.

٧٠ - صبح الاعشى فى صناعه الانشاء؛ قلقشندى احمد بن على (ت: ٨٢١ هـ.) لبنان، دارالفکر.

٧١ - صحيح بخارى؛ ابوعبداللّه محمّد بن اسماعيل بن ابراهيم بن مغيره (ت: ٢٥٦ هـ.)، مصر، ١٣٢٧ هـ.

٧٢ - صحيح تِرمِذى (ت: ٢٧٩ هـ.)، مصر، بولاق، چاپ اوّل.

٧٣ - صحيح مسلم؛ ابوالحسين مسلم بن حيّاي قشيرى نيشابورى (ت: ٢٦١ هـ.) مصر، ١٣٣٤ هـ.

٧٤ - صفوه الصفوه؛ ابن يوزى، ابوالفري عبدالرّحمن بن على بن محمّد بکرى حنبلى (ت: ٥٩٧ هـ.)، حيدرآباد، ١٣٥٧ هـ. اين کتاب در بيروت در سال ١٣٩٩ هـ. تحت عنوان صِفه الصفوه با تحقيق محمود فاخورى نيز به چاپ رسيده است.

٧٥ - صواعق الُمحرِقه فى الردّ على اهل البِدَع و الزّندقه؛ ابن حير هيتمى شافعى (ت: ٩٧٤ هـ.)، مصر، ١٣٢٤هـ.

٧٦ - ضُحَى الاسلام؛ احمد امين، دارالکتاب العربى، لبنان، بى تا.

٧٧ - طبقات ابن سعد (طبقات الصحابه و التابعين و العلماء)؛ ابوعبداللّه محمّد ابن سعد بن مَنيع الزُّهرى بصرى (ت: ٢٣٠ هـ.) ليدن؛ و بيروت.

٧٨ - عبداللّه بن سبا؛ علاَمه سيد مرتضى عسکرى، چاپ افست، ١٣٩٣ هـ. ؛ و تريمه آن در ٣ يلد، تهران، ميمع علمى اسلامى، چاپ پنيم، ١٣٧٥ ش.

٧٩ - عثمانيه؛ ابو عثمان عمرو بن بحر ياحظ (ت: ٢٥٥ هـ.)، تحقيق و شرح عبدالسَّلام محمّد هارون، مصر، ١٣٧٤ هـ.

٨٠ - عقائد الاسلام من القرآن الکريم؛ علاّمه سيد مرتضى عسکرى، جلد اوّل، ميمع علمى اسلامى، چاپ اوّل، ١٤١٤ هـ.

٨١ - العِقد الفَريد؛ احمد بن محمّد بن عبد ربّه اندلسى، تحقيق على شيرى، ٦ يلد، بيروت، داراحياء التراث العربى، چاپ اوّل، ١٤٠٩ هـ. ؛ مصر، محمّد سعيد العريان، ١٣٧٢ هـ.

٨٢ - عُمده القارى شرحُ صحيح البخارى؛ ابومحمّد محمود بن احمد ابن موسى معروف به البدرالعينى (ت: ٨٥٥ هـ.)، لبنان، ناشر محمّد امين دمي، بى تا.

٨٣ - الغدير فى الکتاب و السنّه و الادب؛ علاّمه امينى، عبدالحسين ابن احمد (ت: ١٣٩٠ هـ.)، تهران، دارالکتب الاسلاميه، چاپ دوّم، ١٣٦٦ ش.

٨٤ - الفتح الکبير فى ضَمّ الزّياده الى اليامع الصَّغير؛ سيوطى يلال الدّين (ت: ٩١١ هـ.)، تحقيق و تنظيم يوسف النبَّهانى، بيروت، بى تا.

٨٥ - فتح البارى فى شرح البخارى؛ ابن حير عسقلانى (ت: ٨٥٢ هـ.)، شرکه المصطفى البابى الحلبى، مصر، ١٣٧٨ - ١٣٨٢ هـ.

٨٦ - فتوح؛ ابو محمّد احمد بن أعثم کوفى (ت: ٣١٤ هـ.)، بيروت دار الکتب العلميه، ب تا. افست از چاپ حيدرآباد، ١٣٨٨ هـ

٨٧ - فتوح البلدان؛ بلاذرى (ت: ٢٧٩ هـ.)، قاهره، ١٣١٩ هـ. ؛ و تحقيق المنيد، چاپ اوّل.

٨٨ - فَواتُ الوَفَيات؛ محمّد بن شاکر الکتبى(ت: ٧٦٤ هـ.)، تحقيق دکتر احسان عبّاس، بيروت، ١٩٧٣ م.

٨٩ - القاموس المحيط؛ فجروز آبادى، محمّد بن يعقوب شيرازى شافعى (ت: ٨١٧ هـ.).

٩٠ - القرآن الکريم و روايات المدرستين؛ علاّمه سيد مرتضى عسکرى، ٣ يلد، ميمع علمى اسلامى، چاپ اوّل، ١٤١٧ هـ.

٩١ - کافى؛ ثقه الاسلام کلينى، ابو يعفر محمّد بن يعقوب بن اسحاق کلينى رازى (ت: ٣٢٩ هـ.)، تصحيح و تعليق على اکبر عفّارى، ٨ يلد، تهران، دارالکتب الاسلاميه، چاپ سوم، ١٣٨٨ هـ.

٩٢ - الکامل؛ مبرّد، ابوالعبّاس محمّد بن يزيد (ت: حدود ٢٦٧ هـ.)، چاپ ليدن.

٩٣ - کتاب سُليم بن قيس هِلالى؛ (ت: ٩٠ هـ.)، تحقيق محمّد باقر انصارى زنيانى، اجران، قم، نشر الهادى، ١٤١٥ هـ. ق - ١٣٧٣ ش.

٩٤ - کشف الغُمّه؛ ابوالفتح علىّ بن عيسى اِرْبِلى (ت: اواخر قرن ٧ هـ.).

٩٥ - کفايه الطالب فى مناقب اميرالمؤمنين على بن ابى طالبعليه‌السلام ؛ ابو عبداللّه محمّد بن يوسف ابن محمّد قرشى گنيى شافعى (ت: ٦٥٨ هـ.)، نيف، ١٣٥٦ هـ.

٩٦ - کنز العُمّال فى سنن الاقوال و الافعال؛ علاءالدّين على بن حُسام الدّين عبدالملک متّقى معروف به هندى، (سال ختم تأليفش ٩٥٧ هـ. است)، حيدرآباد، ١٣٦٤ هـ.

٩٧ - لسان العرب؛ ابن منظور (ت: ٧١١ هـ.)، بيروت دار صادر سال ١٣٧٤ ه - ١٣٧٦ ه

٩٨ - لسان الميزان؛ سبط ابن يوزى (ت: ٦٥٤ هـ.)، چاپ اوّل، حيدرآباد، ١٣٢٩ هـ.

٩٩ - ميمع الزّوائد؛ ابوالحسن بن ابى بکر هيتمى (ت: ٨٠٧ هـ.)، چاپ دوّم، بيروت، ١٩٦٧ م.

١٠٠ - محاوره حول الامامه و الخلافه؛ مقاتل بن عطيه، دار البلاغ، بيروت.

١٠١ - الُمحَلّى؛ ابو محمّد على بن احمد بن سعيد بن حزم اندلسى (ت: ٤٥٦ هـ.)، تحقيق احمد محمّد شاکر، بيروت، بى تا.

١٠٢ - المختصر فى اخبار البشر؛ عمادالدّين ابوالفداء اسماعيل بن على شافعى (ت: ٧٣٢ هـ.).

١٠٣ - المرايعات؛ علاّمه عبدالحسين شرف الدّين، تريمه محمّد يعفر امامى.

١٠٤ - مرآه الزّمان؛ سبط ابن يوزى شمس الدّين يوسف بن قزاو غلى (ت: ٦٥٤ هـ.)، بيروت، دارالشروق، چاپ اوّل، ١٤٠٥ هـ. ؛ تحقيق دکتر احسان عبّاس.

١٠٥ - مُروي الذَّهَب؛ ابوالحسن على بن حسين بن على مسعودى شافعى (ت: ٣٤٦ هـ.)، تحقيق محمّد محيى الدّين، عراق؛ و در حاشيه تاريخ الکامل ابن اثير، چاپ مصر، ١٣٠٣ هـ.

١٠٦ - المُستدرک على الصّحيحَين؛ ابو عبداللّه محمّد بن عبداللّه حاکم نيشابورى (ت: ٤٠٥ هـ.)، حيدرآباد، ١٣٣٤ هـ.

١٠٧- مُسْند احمد؛ احمد بن حنبل(ت: ٢٤١ هـ.)، قاهره، ١٣١٣هـ. ؛ و چاپ شرح احمد محمّد شاکر.

١٠٨ - مسند طيالسى؛ ابوسليمان بن داود بن يارود طيالسى (ت: ٢٠٤ هـ.)، حيدرآباد، ١٣٢١ هـ.

١٠٩ - المعارف؛ ابن قتيبه دينورى (ت: ٢٧٦ هـ.)، تحقيق محمّد اسماعيل عبداللّه الصّاوى، لبنان، چاپ دوّم، ١٣٩٠ هـ.

١١٠ - مَعالم المَدرسَتَين؛ علاّمه سيد مرتضى عسکرى، ٣ يلد، تهران، بنياد بعثت، چاپ دوّم، ١٤٠٦ هـ.

١١١ - مُعيم البلدان؛ ابو عبداللّه ياقوت بن عبداللّه الحَموى الرّومى البغدادى (ت: ٦٢٦ هـ.)، تهران انتشارات اسدى چاپ افست ١٩٦٥م از چاپ ليدن سال ١٢٨٦ ه

١١٢ - معيم ريال الحديث؛ مرحوم آيه اللّه العُظمى خوئى، دارالزّهراء، لبنان سال ١٤١٣ ه

١١٣ - معيم الشعراء؛ ابو عبيداللّه محمّد بن عمران بن موسى مرزُبانى (ت: ٣٨٤ هـ.)، تحقيق عبدالستّار احمد فراي، مصر، ١٣٧٩ هـ.

١١٤ - المعيم الکبير طبرانى؛ ابوالقاسم سليمان بن احمد طبرانى (ت: ٣٦٠ هـ.)چاپ افست سال١٤٠٤هـ

١١٥ - معيم مَا استَعْيَم؛ عبداللّه بن عبدالعزيز البکرى (ت: ٤٧٨ هـ.)، قاهره، ١٩٤٥ - ١٩٤٩ م.

١١٦ - معرفه القُرّاء الکبار على اطبقات والاعصار؛ ابوعبداللّه شمس الدّين ذهبى (ت: ٧٤٨ هـ.)، تحقيق محمّد سيد يادالحَقّ، مصر، چاپ اوّل، بى تا.

١١٧ - المَغازى؛ محمّد بن عمر واقدى (ت: ٢٠٧ هـ.)، تحقيق دکتر مارسدن يونس، لندن، دانشگاه آکسفورد، ١٩٦٦ م.

١١٨ - مَفاتيح الاسرار و مصابيح الابرار فى تفسيرالقرآن؛ شهرستانى، نسخه اى خطّى از اين تفسير در کتابخانه ميلس شوراى اسلامى به شماره "٧٨ ب" موجود است.

١١٩ - المُفاخرات؛ زبير بن بَکار بن عبداللّه بن مصعب بن ثابت بن عبداللّه بن زبير بن عوّام (ت: ٢٥٦ هـ.)، به روايت ابن ابى الحديد در شرح نهج البلاغه، چاپ اوّل.

١٢٠ - مَقاتل الطالبين؛ ابوالفري اصفهانى، قاهره، ١٣٢٣ هـ. ؛ و تريمه آن توسط سيد هاشم رسولى محلاّى با مقدمه و تصحيح على اکبر غفّارى، تهران، کتابفروشى صدوق.

١٢١ - مقتل خوارزمى؛ ابوالمؤيد موفق بن احمد اخطب خوارزمى (ت: ٥٦٥ هـ.)، نيف ب تا وچاپ انوار الهدى قم سال ١٤١٨ ه

١٢٢ - الملل و النّحل شهرستانى؛ ابوالفتح محمّد بن عبدالکريم اشعرى (ت: ٥٤٨ هـ.)، ليدن.

١٢٣ - مناقب ابن شهر آشوب؛ابويعفر محمّد بن على مازندرانى (ت: ٥٨٨ هـ.)، قم، علميه.

١٢٤ - مَن لايحضرُهُ الفقيه؛ شيخ صدوق (ت: ٣٨١ هـ.)، تصحيح على اکبر غفّارى، چاپ دوّم؛ وچاپ پنيم تحقيق السيد حسن الخرسان

١٢٦ - المواهب اللدُنّيه؛ احمد بن محمد ابوبکر قسطلانى، بيروت، دارالکتب العلميه.

١٢٧ - المؤطّأ؛ مالک بن انس (ت: ١٦٩ هـ.)، قاهره، داراحياء الکتب العربيه، ١٣٤٣ هـ.

١٢٨ - الموفّقيات؛ زبير بن بَکار بن عبداللّه بن مصعب بن ثابت بن عبدالله بن زبير بن عوام (ت: ٢٥٦ هـ.)، به روايت ابن ابى الحديد در شرح نهج البلاغه، چاپ اوّل بغداد، ١٣٩٢ هـ.

١٢٩ - ميزان الاعتدال فى نقدالرّيال؛ ابو عبداللّه محمّد بن احمد بن عثمان ذهبى (ت: ٧٤٨ هـ.)، تحقيق على محمّد البياوى، دار احياء الکتب العربيه، چاپ اوّل، ١٣٨٢ هـ.

١٣٠ - نقش ائمه در احياء دين؛ علاّمه سيد مرتضى عسکرى، ١٦ يلد، تهران، ميمع علمى اسلامى.

١٣١ - نقش عائشه در تاريخ اسلام؛ علاّمه سيد مرتضى عسکرى، ٤ يلد، تهران، ميمع علمى اسلامى.

١٣٢ - نهج ابلاغه ؛ دکتر صبحى صالح، بيروت، چاپ اوّل، ١٣٨٧ هـ.

١٣٣ - وفاءالوفاء؛ نورالدّين على بن احمد سَمهودى (ت: ٩١١ هـ.)، بيروت، دارالکتب العلميه چاپ اول سال ١٣٧٤ هـ

١٣٤ - وقعه صِفّين؛ نصربن مزاحم مِنقَرى (ت: ٢١٢ هـ.)، تحقيق و شرح عبدالسَّلام محمّد هارون، قم ب تا، چاپ دوم؛ مصر سال ١٣٨٢ ه

١٣٥ - ينابيع المَوَدَه؛ سليمان بن ابراهيم معروف به خوايه کلان حسينى بلخى قندوزى (ت: ١٢٩٤ هـ.)، بيروت، مؤسسه الاعلمى.

الحمد للَّه رب العالمين والصلاه وخير السلام على سيد الانام وخاتم الانبياء والمرسلين محمد وآله الطيبين الطاهرين.

اين منابع به ترتيب قدمت تاريخى عبارت اند از :

١ - سيره ابن هشام ( ت ٢١٣ هـ ) ٢ - طبقات ابن سعد ( ت ٢٣٠ هـ) ٣ - مسند احمد حنبل ( ت ٢٤١ هـ) ٤ - سنن الدارمى ( ت ٢٥٥ هـ ) ٥ - صحيح بخارى (ت ٢٥٦ هـ) ٦ - الموفقيات زبير ابن بکار (ت ٢٥٦ هـ) ٧ - صحيح مسلم (ت ٢٦١ هـ) ٨ - الامامه والسياسه ابن قتيبه الدينوري (ت ٢٧٠ يا ٢٧٦ هـ) ٩ - سنن ابن مايه (ت ٢٧٣ هـ) ١٠ - انساب الاشراف بلاذرى (ت ٢٧٩ هـ) ١١ - الاخبار الطوال دينورى (ت ٢٨٢ هـ) ١٢- تاريخ يعقوبى (ت ٢٩٢ هـ) ١٣- تاريخ الطبرى(ت ٣١٠ هـ) ١٤ - العقد الفريد ابن عبد ربه (ت ٣٢٨ هـ) ١٥ - التنبيه والاشراف مسعودى (ت ٣٤٦ هـ) ١٦ - مروي الذهب مسعودى (ت ٤١٣ هـ) ١٧ - الاغانى ابو فري الاصفهانى (ت ٣٥٦ هـ) ١٨ - ارشاد المفيد (ت ٤١٣ هـ) ١٩ - آمالى مفيد (ت ٤١٣ هـ) ٢٠ - الاستيعاب ابن عبد البر اندلسى (ت ٤٦٣ هـ) ٢١ - صفـوه الصفوه ابن يـوزى (ت ٥٩٧ ه) ٢٢ - تاريخ ابن اثير يزرى (ت ٦٣٠ هـ) ٢٣ - اسد الغابه ابن اثير (ت ٦٣٠ هـ) ٢٤ - شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد (ت ٦٥٥ يا ٦٥٦ هـ) ٢٥- الرياض النظره محب الدين الطبرى شافعى (ت ٦٩٤ هـ) ٢٦ - تاريخ اسلام ذهبى (ت ٧٤٨ هـ) ٢٧ - تاريخ ابن کثير (ت ٧٧٤ هـ) ٢٨ - تاريخ خلفاء سيوطى (ت ٩١١ هـ) ٢٩ - تاريخ الخميس حسين بن محمد ديار بکرى (ت ٩٦٦ هـ) ٣٠ - کنز العمال متقى هندى (ت ٩٧٥ هـ)

ح: سقيفه به روايت تاريخ طبرى

طبرى در داستان سقيفه و بيعت ابوبکر، در تاريخ خود چنين مى نويسد:

طايفه انصار پيکر رسول خداصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم را در ميان خانواده اش رها کردند تا آنان به تحهيز و دفنش بپردازند و خود در سقيفه بنى ساعده گرد آمدند و گفتند: ما پس از محمّدصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم ، سعد بن عباده را به حکومت بر خود بر مى گزينيم. آنان سعد را، که مريض بود، با خود به آنجا آورده بودند.

سعد خداى را ستايش کرد، سابقه انصار را در دين و برترى شان را در اسلام يادآور شد و کمک هائيکه که آنان به پيامبر خداصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم و اصحابش داشتند و جنگ هايى را که با دشمنان کردند ياد آور شد و تأکيد کرد که پيامبر خداصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم در حالى از دنيا رفت که از آنان راضى و خشنود بود؛ و سرانجام گفت: اينک شما گروه انصار، زمام حکومت را خود به دست گيريد و آن را به ديگرى وامگذاريد.

در پاسخ سعد همه انصار بانگ برآوردند که: رأى و انديشه ات کاملاً درست و سخنانت راست و متين است و ما هرگز بر خلاف تو کارى انجام نخواهيم داد و تو را به حکومت و زمامدارى انتخاب مى کنيم.

پس از اين موافقت قطعى، مطالبى ديگر به ميان آمد و سخنانى رد و بدل شد تا سراجيام گفتند: اگر مهاجرانِ قريش زير بار اين تصميم ما نروند و آنرا نپذيرند و بگويند که ما مهاجران و نخستين ياران پيامبر و از خويشاوندان او هستيم و شما حق نداريد که در حکومت و زمامدارى پيامبر با ما از در مخالفت درآييد، چه جواب بدهيم؟ گروهى از آنان گفتند: در آن صورت، ما به ايشان مى گوئيم براى خود اميرى انتخاب مى کنيم شما هم براى خود زمامدارى انتخاب کنيد. سعد ابن عباده، گفت: و اين خود اولين شکست و عقب نشينى است.٨٦

چون خبر اين اجتماع به گوش ابوبکر و عمر رسيد، به همراه ابوعبيده جرّاح، شتابان، رو به سقيفه نهادند. اُسَيد بن حُضَير٨٧ و عُوَيم بن ساعَده٨٨ و عَاصِم بن عَدِىّ٨٩ از بنى عَجلان نيز که از روى حسادت، نمى خواستند سعد خليفه شود، به ايشان پيوستند. همچنين، مُغِيره بن شُعبه و عبدالرّحمن بن عوف در آنجا به صف نشستند. ابوبکر، پس از اين که از سخن گفتن عمر در آن جمع جلوگيرى کرد، خود برخاست و حمد و سپاس خدا را به جاى آورد و سپس از سابقه مهاجران و اين که آنان، در ميان همه مردم عرب، در تصديق رسالت پيامبرصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم پيشگام بوده اند ياد کرد و گفت:

مهاجران، نخستين کسانى بودند که روى زمين به عبادت خدا پرداختند و به پيامبرش ايمان آوردند. آنان دوستان نزديک و از بستگان پيامبرند و به همين دليل، در گرفتن زمام حکومت، بعد از حضرتش، از ديگران سزاوارترند و در اين امر، جز ستمکاران، کسى با فرمانروايى ايشان به مخالفت و ستيزه برنمى خيزد. ابوبکر، پس از اين سخنان، از فضيلت انصار سخن راند و چنين ادامه داد:

البته، پس از مهاجران و سبقت گيرندگان در اسلام، کسى مقام و منزلت شما انصار را نزد ما نخواهد داشت. فرمان و حکومت از آنِ ما، و مقام و منزلت وزارت از آن شما باشد.

آن گاه، حُباب بن مُنذر از جاى برخاست و خطاب به انصار گفت:

اى گروه انصار، زمام امور حکومت را خود به دست بگيريد که اين مهاجران در شهر شما و زير سايه شما زندگى مى کنند و هيچ گردنکشى را زهره آن نيست که سر از فرمان شما بتابد. پس، از دو دستگى و اختلاف به پرهيزيد که، اختلاف، کارتان را به تباهى و فساد خواهد کشيد و شکست خواهيد خورد و رياست و حکومت از چنگتان به در خواهد شد. اگر اينان زير بار نرفتند و نيز آنچه که از ايشان شنيديد چيزى ديگر نگفتند، در آن صورت، ما از ميان خودمان فرمانروايى برمى گزينيم و آنها هم را براى خودشان اميرى انتخاب کنند.

در اينجا عمر از جاى برخاست و گفت:

هرگز چنين کارى نمى شود و دو شمشير در يک غلاف نکنيد. به خدا سوگند که عرب به حکومت و فرمانروايى شما سر فرود نخواهد آورد، در حالى که پيامبرشان از غير شماست. امّا عرب با حکومت و زمامدارى کسى که از خاندان نبوّت و پيامبرى باشد مخالفت نخواهد کرد. ما، در برابر کسى که به مخالفت ما برخيزد، دليل و برهانى قاطع داريم و آن اين که چه کسى حکومت و فرمانروايى محمّد را از چنگ ما بيرون مى کند و با ما سر آن به ستيزه و مخالفت بر مى خيزد، در صورتى که ما از بستگان و خاندان او هستيم؟ مگر آن کس که به گمراهى افتاده، يا به گناه آلوده شده، يا به گرداب هلاکت افتاده باشد؟٩٠

حباب، بار ديگر، برخاست و گفت:

اى گروه انصار، دست به دست هم بدهيد و به سخن اين مرد و يارانش گوش ندهيد که حق خود را در حکومت و زمامدارى از دست خواهيد داد. اگر اينان زير بار خواسته شما نرفتند، ايشان را از سرزمين خود بيرون کنيد و حرف خود را به کرسى بنشانيد و زمام امور را به دست بگيريد که، به خدا قسم، شما از آنان به فرمانروايى سزاوارتريد؛ چه، کافران به ضرب شمشير شما سر فرود آوردند و به اين آيين گرويدند.

من، در ميان شما، به منزله چوبى هستم که شتران پشت خود را با آن مى خارانند٩١ {کنايه از اين که در مواقع سختى و گرفتارى به رأى من پناه مى برند} و همانند درخت تناورى ام که جان پناهى براى ناتوانان است. به خدا قسم چنانچه بخواهيد جنگ و خونريزى را از سر مى گيريم٩٢.

عمر گفت: در آنگاه خدا تو را مى کشد٩٣

حُباب پاسخ داد: خدا تو را مى کشد.

ابوعبيده، چون چنان ديد، خطاب به انصار گفت:

اى گروه انصار، شما نخستين کسانى بوديد که به يارى رسول خداصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم و دفاع از دين برخاستيد. اکنون در تبديل و تغيير دين و اساس وحدت مسلمانان، نخستين کس نباشيد!

پس از سخنان زيرکانه ابوعبيده، بشير بن سَعدِ خَزريى٩٤ از جاى برخاست و گفت: اى گروه انصار، به خدا قسم که ما در جهاد با مشرکان و پيشگامى در پذيرش اسلام داراى موقعيت مقامى والا شده ايم و در اين امر، نيز خشنودى خدا و فرمانبردارى از پيامبر و بردبارى و خود سازى نفسمان، چيزى نخواسته ايم. پس شايسته نيست که ما، با داشتن آن همه فضايل بر مردم، گردنکشى کنيم و بر آنان منّت بگذاريم و آن را وسيله کسب مال و منال دنياى خود سازيم. خداوند ولى نعمت ماست، او در اين مورد بر ما منّت نهاده است. اى مردم، بدانيد که محّمدصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم از قريش است و افراد قبيله اش به او نزديک ترند و در به دست گرفتن رياست و حکومتش از ديگران سزاوارتر؛ و من از خدا مى خواهم که هرگز مرا نبيند که امر حکومت با آنان به نزاع برخاسته باشم. پس، شما هم از خدا بترسيد و با آنان مخالفت نکنيد و در امر حکومت با ايشان به ستيزه بر نخيزيد و دشمنى نکنيد.

چون بشير سخن به پايان برد، ابوبکر برخاست و گفت:

اين عمر و اين هم ابوعبيده؛ هر کدام را که مى خواهيد انتخاب و با او بيعت کنيد.

عمر و ابوعبيده، يک صدا، گفتند: با این وجود به خدا قسم هرگز ما جرات نداشته که در أمر خلافت برتو پيش دستى کنيم٩٥ در حالى که يار غار پيامبرهستی "

عبدالرّحمن بن عوف هم از جا برخاست و، ضمن سخنانى، گفت: اى گروه انصار، اگر چه شما را مقامى والا و شامخ است، اما در ميان شما کسانى مانند ابوبکر و عمر يافت نمى شود.

مُنِذربن أبى الاَرْقَم نيز برخاست و روى به عبدالرّحمن کرد و گفت:

ما برترى کسانى که نام بردى منکر نيستيم، به ويژه که در ميان ايشان مردى است که اگر براى به دست گرفتن زمام امور حکومت پيشقدم مى شد، کسى با او به مخالفت برنمى خاست٩٦ . [ منظور مُنذِر، على ابن ابى طالبعليه‌السلام بود. ]

آن گاه برخى از انصار بانگ برداشتند که: ما فقط با على بيعت مى کنيم. عمر، خود مى گويد:

سر و صدا و همهمه حاضران از هر طرف برخاست و سخنان نامفهوم از هر گوشه شنيده مى شد، تا آن جا که ترسيدم اختلاف، موجب از هم گسيختگى شيرازه کار ما بشود. اين بود که به ابوبکر گفتم: دستت را دراز کن تا با تو بيعت کنم٩٧

اما پيش از آن که دست عمر در دست ابوبکر قرار بگيرد، بشيربن سعد پيش دستى کرده و دست به دست ابوبکر زد و با او بيعت کرد٩٨

حباب بن مُنذر، که شاهد ماجرا بود، بر سر بشير فرياد کشيد: اى بشير، اى نفرين شده خانواده! قطع رحِم کردى و از اين که پسر عمويت به حکومت برسد حسادت ورزيدى؟ بشير گفت: نه به خدا قسم، ولى نمى خواستم دست به حق کسانى دراز کرده باشم که خداوند آن را به ايشان روا داشته است.

چون قبيله اوس ديدند که بشيربن سعد چه کرد و قريش چه ادعايى دارد، و از طرفى، قبيله خزرج از به حکومت رسانيدن سعد بن عباده چه منظورى در سر دارد، بعضى از آنان، کسانى ديگر از افراد قبيله خود را که اُسَيد بن حُضَير (يکى از نقبا) نيز در ميانشان بود مورد خطاب قرار دادند و گفتند: به خدا قسم، اگر قبيله خزرج خلافت را به دست بگيرد، براى هميشه اين افتخار نصيب آنها خواهد شد و بر شما فخر و مباهات خواهند فروخت و هرگز شما را در حکومتشان شريک نخواهند کرد. پس، برخيزيد و با ابوبکر بيعت کنيد.

آن گاه همگى برخاستند و با ابوبکر بيعت کردند و با اين کار خود، اقدام سعد بن عباده و افراد قبيله خزرج در به دست گرفتن زمام امور حکومت نقش بر آب شد. مردم، از هر سو، براى بيعت با ابوبکر هجوم آوردند و چيزى نمانده بود که در اين گير و دار سعد بن عباده بيمار، در زير دست و پاى آنها، لگد مال شود که يکى از بستگان وى فرياد زد: مردم، مواظب باشيد که سعد را لگ نکنيد. عمر، در پاسخ او، بانگ زد: بکشيدش که خدايش بکشد! سپس، مردم را عقب زد و خود را بر بالاىِ سرِ سَعد رساند و گفت: مى خواستم چنان لگد مالت کنم که عضوى از اندامت سالم نماند! قيس بن سعد، که بر بالاى سر پدرش ايستاده بود، برخاست و ريش عمر را به چنگ گرفت و گفت: به خدا قسم اگر تار مويى از سر او کم کنى، با يک دندان سالم برنمى گردى! ابوبکر نيز به عمر گفت: آرام باش عمر! در چنين موقعيتى مدارا و نرمى به کار مى آيد نه خشونت و تندى. عمر، با شنيدن سخن ابوبکر، پشت به قيس کرد و از او دور شد. امّا سعد خطاب به عمر گفت: به خدا سوگند، اگر بيمار نبودم و آن قدر توانايى داشتم که از جاى برخيزم، در گذرگاه ها و کوچه هاى مدينه چنان غرّشى از من مى شنيدى که خود و يارانت، از ترس، در بيغوله ها پنهان مى شديد؛ و در آن حال، به خدا سوگند تو را نزد کسانى مى فرستادم که، تا همين ديروز، زير دست و فرمانبردارشان بودى نه آقا و بالا سرشان! آن گاه خطاب به ياران خود گفت: مرا از اينجا ببريد و آنان سعد را به خانه اش بردند.

ابوبکر جوهرى در کتاب سقيفه خود آورده است:

عمر، در روز سقيفه بنى ساعده، همان روزى که با ابوبکر بيعت کرد، کمر خود را بسته بود و پيشاپيش ابوبکر مى دويد و فرياد مى زد: توجه! توجه! مردم با ابوبکر بيعت کردند٩٩

به اين ترتيب، آن دسته اى که از سقيفه همراه ابوبکر بودند، به هر کس که مى رسيدند او را مى کشيدند و مى آوردند و بيعت مى گرفتند.

در تاريخ طبرى، در ادامه، آمده است:

افراد قبيله اَسْلَم، در روز سقيفه بنى ساعده، همگى براى خريد خواربار به مدينه آمده بودند. ازدحام ايشان در شهر به حدّى بود که عبور و مرور در کوچه هاى آن به سختى صورت مى گرفت.

عمر در اين باره چنين گفت: "مَا اَيقنَتُ بِالنَّصرِ حَتّى ياءَتْ اَسْلَمُ فَمَلاَتْ سِکک المدَينَه.

يعنى: من به پيروزى يقين نداشتم تا قبيله اسلم آمدند و کوچه هاى مدينه را پر کردند١٠٠ .

ط: نقش قبيله اَسْلَم در بيعت با ابوبکر

اين داستان را شيخ مفيد در کتاب جمَل چنين آورده است:

در آن زمان، صحرانشينانِ عرب براى خريد خوار وبار، به صورت قبيله اى، به شهر مى آمدند؛ چون صحرا ناامن بود و اگر تعداد کمى از آنان مى آمدند، بارشان را مى گرفتند و خودشان را مى کشتند. لذا افراد قبيله، همه با هم، براى خريد خواروبار حرکت مى کردند. مردان قبيله اسلم از صحرا به مدينه آمده بودند تا آذوقه تهيه کنند. در آن زمان که وارد مدينه شدند، بيعت با ابوبکر در سقيفه انجام شده بود. عمر و بقيه به آنان گفتند: بياييد کمک کنيد براى خليفه پيامبر بيعت بگيريم، آن وقت ما هم خوار وبار رايگان به شما مى دهيم. آنها خوشحال شدند. اول خودشان ريختند و بيعت کردند، و بعد دار و دسته ابوبکر شدند؛ دامن هاى عربى خود را به کمر زدند و کوچه هاى مدينه را پُر کردند. به هر جا مى رسيدند، در بازار، کوچه، و، هرکس را که مى ديدند براى بيعت با ابوبکر مى آوردند. بدين ترتيب، ابوبکر به کمک قبيله اسلم خليفه شد١٠١

ى: دليل انتخاب ابوبکر به خلافت

ياران ابوبکر دليل انتخاب ابوبکر را، براى انصار، اين چنين بيان کردند:

چون پيامبر از قريش است، جانشین او هم بايد از قريش باشد١٠٢ (قانون عرب چنين بود). دليل ديگر اين که ابوبکر صحابى پيامبر و از سابقين در اسلام بوده است١٠٣ .

حضرت اميرعليه‌السلام در اينجا فرمايشى دارد؛ مى فرمايد: "اِحْتَيُّوا بِالشَّيَرهِ وَاضاعُوا الثَّمَرَه" يعنى به درخت نبوّت (که از قريش بوده) احتجاج کردند١٠٤ و ميوه آن را (که پسر عمو و داماد پيامبر است) ناديده گرفتند. آنان حجت آوردند که از شيره پيامبرند؛ در حالى که ميوه اين شيره را، که بنى هاشم هستند، ناديده گرفتند. ارزش درخت خرما يا انگور، به شاخ و برگش نيست، به ميوه آن است.

و نيز حضرت اميرعليه‌السلام درباره اين که گفتند ابوبکر صحابى پيامبر است، فرمود: اينها مى گويند که ابوبکر بايد جانشین پيامبر بشود چون صحابى اوست. اگر خلافت به صحابه بودن است، چگونه است آن جا که صحبت و قرابت با هم جمع شده است نمى شود؟! (يعنى درباره على بن ابى طالب، که هم صحابى پيامبر بوده و هم پسر عموى آن حضرت.) همه مى دانيم که علىعليه‌السلام کودکى خردسال بود که پيامبرصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم او را از خانه پدرش ابوطالب به خانه خود آورد. حضرت علىعليه‌السلام ، خود، در اين باره مى فرمايد: پيامبر غذا را مى جويد و نرم مى کرد و در دهانم مى گذاشت؛ بوى خوش بدنش را به مشامم مى رساند؛ در غار حراء آنگاه که اولين وحى بر پيامبرصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم نازل شد با پيامبرصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم بودم١٠٥ . علىعليه‌السلام ، تا وقت وفاتِ پيامبرصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم هميشه و همه جا، با آن حضرت بود. سرِ پيامبرصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم بر سينه علىعليه‌السلام بود که از دنيا رفت١٠٦ . حضرت علىعليه‌السلام هم صحابى پيامبر بود و هم از ذَوى القُرباى آن حضرت و هميشه، چون سايه، به دنبال پيامبر بود.

ک: بيعت همگانى

پس از بيعت با ابوبکر در سقيفه، کسانى که با او بيعت کرده بودند وى را، چون دامادى که به حجله مى برند، شادى کنان به مسجد پيامبر بردند. چون ابوبکر و پيروانش وارد مسجد شدند کار خلافت تثبيت شد١٠٧ .

مسجد پيامبر دارالحکومه بود؛ محل بستنِ عَلَم، اعزام لشکر، ديدارهاى رسمى پيامبر و رسيدگى به اختلافات مسلمانان بود. در واقع همه کارهاى جامعه مسلمانان آن روز در مسجد النّبى انجام مى شد. منبر پيامبر نيز حکم راديو و تلويزيون امروز را داشت. کودتا گران، در آغاز هر انقلاب، کوشش مى کنند که راديو و تلويزيون و دارالحکومه را تصرّف کنند. اين سه را تصرف کنند دولت را تصرف کرده اند.

در روز سه شنبه، فرداى روزى که در سقيفه بنى ساعده با ابوبکر بيعت به عمل آمد، کودتاچيان ابوبکر را آوردند وتا بر منبر رسول خداصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم نشست. عمر، پيش از آن که او سخنى بگويد، برخاست و پس از حمد خداوند گفت: که سخن ديروزش انکار وفات رسول خداصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم نه برا اساس کتاب خدا و نه دستورى از پيامبرصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم بوده است؛ بلکه او چنان مى پنداشته که پيامبر شخصاً به تدبير کارها خواهد پرداخت و حضرتش آخرين کسى است که از جهان مى رود!١٠٨ و در پايان سخن گفت: خداوند کتاب خود را، که دستمايه هدايت و راهنمايى پيامبرش نيز بوده، در ميان شما نهاده است. اگر به آن چنگ بزنيد، خداوند شما را هم به همان راه که پيامبرش را هدايت فرمود راهنمايى خواهد کرد. اکنون، خداوند شما را بر زمامدارىِ بهترينتان، که يار و همدمِ غار رسول خداصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم بود، هم رأى و هماهنگ کرده است. پس برخيزيد و با او بيعت کنيد١٠٩ .

بدين ترتيب، عمومِ مردم، پس از بيعت بعضى از افراد در سقيفه، با ابوبکر بيعت کردند.

در صحيح بخارى آمده است: پس از آن که گروهى در سقيفه بنى ساعده با ابوبکر بيعت کردند، بيعت عمومى با او، بر فراز منبر پيامبر خدا، به عمل آمد١١٠.

انس بن مالک مى گويد: من در آن روز به گوش خود شنيدم که عمر، پى درپى به ابوبکر مى گفت که بر منبر بالا رود، تا اين که سرانجام ابوبکر بر فراز منبر نشست و حاضران همه با او بيعت کردند.

آن گاه ابوبکر خطبه اى خواند و گفت:

اى مردم، من از شما بهتر نيستم و زمام حکومت بر شما را به دست گرفتم. پس، اگر رفتارم را خوب و کارم را شايسته يافتيد مرا يارى دهيد و اگر بدى کردم و دچار لغزش و خطا شدم، مرا به راه آوريد .

اينک برخيزيد و نمازتان را بخوانيد که خدايتان رحمت کند١١١ .

پس از آن، به امامت او، نماز جماعت گزاردند و سپس به خانه هاى خويش بازگشتند. (مردم مدينه از روز دوشنبه تا شامگاه روز سه شنبه، از کفن و دفن پيامبر خود بى خبر بودند!) در اين مدّت، نخست به سخنرانى هاى اجراد شده در سقيفه بنى ساعده و بعد بيعت گرفتن براى ابوبکر در کوچه هاى مدينه و سپس بيعت عمومى با او در مسجد النّبى و آن گاه به سخنان عمر بن خطّاب و ابوبکر سرگرم بودند، تا که سرانجام ابوبکر به امامت نماز جماعت با ايشان برخاست.


4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14