يك هزار حديث در يك صد موضوع

يك هزار حديث در يك صد موضوع 14%

يك هزار حديث در يك صد موضوع نویسنده:
گروه: متون حدیثی

يك هزار حديث در يك صد موضوع
  • شروع
  • قبلی
  • 111 /
  • بعدی
  • پایان
  •  
  • دانلود HTML
  • دانلود Word
  • دانلود PDF
  • مشاهدات: 15940 / دانلود: 4230
اندازه اندازه اندازه
يك هزار حديث در يك صد موضوع

يك هزار حديث در يك صد موضوع

نویسنده:
فارسی

این کتاب در موسسه الحسنین علیهما السلام تصحیح و مقابله شده است.

يك هزار حديث در يك صد موضوع

نویسنده : هادى موحدى

تذکراین کتاب توسط مؤسسه فرهنگی - اسلامی شبکة الامامین الحسنینعليهما‌السلام بصورت الکترونیکی برای مخاطبین گرامی منتشر شده است.

لازم به ذکر است تصحیح اشتباهات تایپی احتمالی، روی این کتاب انجام گردیده است.

مقدمه

بعد از قرآن مجيد كه آخرين كتاب آسمانى است ، راهنماى ما سنت رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم و ائمه معصومعليهم‌السلام است و اين همان دو گوهر ارزشمند است كه بعد از رحلت پيامبرصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم به يادگار مانده ، و با چنگ زدن به اين دو هرگز گمراه نخواهيم شد. در اين باره از طرف پيامبر گرامى اسلام و ائمه هدى صلوات الله عليهم جهت حفظ و نگهدارى و تعليم و تعلم و عمل به احاديث تاكيد بسيار شده و بدان تشويق نموده اند چنان كه رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم در وصاياى خود به اميرالمؤ منين علىعليه‌السلام مى فرمايند:

يا على ، من حفظ من امتى اربعين حديثا يطلب بذلك وجه الله عزوجل والدار الاخرة حشره الله يوم القيامة مع النبيين و الصديقين و الشهداء و الصالحين و حسن اولئك رفيقا؛

بحار الانوار ٢/١٥٧/٧

اى على : هر كس از امتم چهل حديث را حفظ كند كه به آن وسيله ، رضاى خدا و آخرت را طلب نمايد خداوند در قيامت او را با پيامبران ، صديقين ، شهدا و صالحين مهشور مى نمايد و اينان چه خوب رفقايى هستند.

همچنين از آن حضرت روايت شده كه فرمود:

من حفظ على امتى اربعين حديثا من السنة كنت له شفيعا يوم القيامة ؛

وسائل الشيعه ١٨/٦٧/٥٨

هر كس براى امتم چهل حديث از سنت حفظ كند من در قيامت از او شفاعت خواهم كرد.

و در فرمايش امام صادقعليه‌السلام آمده است :

من حفظ من شيعتنا اربعين حديثا بعثه الله عزوجل يوم القيامة عالما فقيها و لم يعذبه ؛

بحار الانوار ٢/١٥٣/١

هر كس از شيعيان ما چهل حديث حفظ نمايد خداى عزوجل او را در روز قيامت ، عالم و فقيه مبعوث مى كند و عذابش نخواهد كرد.

اين همه انگيزه اى شد تا اين حقير به جمع آورى و دسته بندى يك هزار حديث در صد موضوع كه هر موضوع شامل ده حديث باشد اقدام نمايم اميد آن است بعد از اين مجموعه ، توفيق خدمتى ديگر نصيب گردد.

از خداوند متعال حكيم داناى مهربان ، توفيق درك آيات و احاديث و عمل به آنها را براى خود و ديگران خواستارم

اميدوارم خوانندگان گرامى حقير را از انتقادها و پيشنهادهاى خويش ‍ بهره مند سازند.

هادى موحدى

١ - خداشناسى

(١)امام علىعليه‌السلام :

ما يسرنى لومت طفلا و ادخلت الجنة ولم اءكبر فاءعرف ربى عزوجل ؛(١)

دوست ندارم كه در كودكى از دنيا مى رفتم و وارد بهشت مى شدم و بزرگ نمى شدم تا پروردگارم ، عزوجل ، را بشناسم

(٢)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

اءفضل الاعمال العلم بالله ان العلم ينفعك معه قليل العمل و كثيره و ان الجهل لاينفعك معه قليل العمل و لا كثيره ؛(٢)

بهترين اعمال ، خداشناسى است ، زيرا با وجود علم و معرفت ، علم ، كم يا زياد تو را سود مى بخشد اما با وجود نادانى (نسبت به خدا) عمل ، نه اندكش تو را سود مى بخشد و نه بسيارش

(٣)امام علىعليه‌السلام :

ولو ضربت فى مذاهب فكرك لتبلغ غاياته ما دلتك الدلالة الا على اءن فاطر النملة هو فاطر النخلة لدقيق تفصيل كل شى ء و غامض اختلاف كل حى و ما الجليل و اللطيف و الثقيل و الخفيف و القوى و الضعيف فى خلقه الا سواء؛(٣)

اگر راههاى انديشه ات را در نوردى تا به پايانه هاى آن رسى ، هيچ دليلى تو را جز به اين رهنمون نشود كه آفريننده مورچه همان آفريننده درخت خرما است و اين به سبب دقت و ظرافتى است كه جداسازى هر چيزى از چيز ديگر و پيچيدگى و تنوعى است كه در هر موجود زنده اى به كار رفته است موجودات بزرگ و كوچك ، سنگين و سبك و نيرومند و ناتوان ، همگى در آفرينش براى خداوند يكسانند.

(٤)امام رضاعليه‌السلام :

انما قلت اللطيف ، للخلق اللطيف و لعلمه بالشى ء اللطيف اءلاترى الى اءثر صنعه فى النبات اللطيف و غير اللطيف و فى الخلق اللطيف من اءجسام الحيوان من الجرجس والبعوض و ما هو اءصغر منهما مما لايكاد تستبينه العيون بل لايكاد يستبان لصغره الذكر من الانثى والمولود من القديم فلما راءينا صغر ذلك فى لطفه علمنا اءن خالق هذا الخلق لطيف ؛(٤)

گفتم لطيف است ، چون هم موجودات لطيف آفريده و هم به چيزهاى ظريف و ريز آگاهى دارد. آيا نشانه آفرينش او را در گياهان ظريف و غير ظريف و در پيكرهاى ظريف و ريز جاندارانى چون كك و پشه و كوچكتر از اينها را نمى بينى كه تقريبا به چشم ديده نمى شوند و از بس ريزند و نر و ماده آنها و نوزاد و كهن زادشان از يكديگر تشخيص داده نمى شوند. پس چون ريزى و ظرافت اين چيزها را ديديم پى برديم كه آفريننده اين موجودات نيز لطيف است

(٥)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

ان الله خلق يوم خلق السماوات و الارض مائة رحمة كل رحمة طباق ما بين السماء والارض فجعل منها فى الارض رحمة فبها تعطف الوالدة على ولدها و الوحش و الطير بعضها على بعض و اءخر تسعا و تسعين فاذا كان يوم القيامة اءكملها بهذه الرحمة ؛(٥)

خداوند روزى كه آسمان و زمين را آفريد، صد رحمت بيافريد كه هر يك از آنها ميان زمين و آسمان را پر مى كند و يكى را در زمين قرار داد تا به وسيله آن مادر به فرزند محبت مى كند و حيونات وحشى و پرندگان به يكديگر ماءنوسند و نودونه رحمت را نگه داشته و همين كه روز قيامت شود اين يك رحمت را نيز بر آنها مى افزايد.

(٦)امام صادقعليه‌السلام :

و قد ساءله ابن اءبى العوجاء: ولم احتجب عنهم و اءرسل اليهم الرسل ؟ ويلك و كيف احتجب عنك من اءراك قدرته فى نفسك ؟ نشاءك ولم تكن و كبرك بعد صغرك و قواك بعد صعفك وما زال يعد على قدرته التى هى فى نفسى التى لا ادفعها حتى ظننت اءنه سيظهر فيما بينى و بينه ؛(٦)

در پاسخ ابن ابى العوجاء كه پرسيد: چرا خداوند خود را از مردم در پرده داشت و آن گاه پيامبران را سويشان فرستاد؟ فرمود: واى بر تو كسى كه قدرتش را در وجود تو نشان داده چگونه خود را از تو پوشيده داشته است ؟ تو را كه نبودى پديد آورد، كوچك بودى بزرگت كرد، ناتوان بودى توانايت گردانيد... حضرت پيوسته مظاهر قدرت خدا را كه در وجود من است و نمى توانم منكرشان شوم برايم برشمرد تا جايى كه خيال كردم خداوند بزودى ميان من و او ظاهر خواهد شد.

(٧)امام علىعليه‌السلام :

و لا يعزب عنه عدد قطر الماء و لا نجوم السماء و لا سوا فى الريح فى الهواء و لا دبيب النمل على الصفا و لا مقيل الذر فى الليلة الظلماء يعلم مساقط الاءوراق و خفى طرف الاءحداق ؛(٧)

شما قطره هاى آبها و ستارگان آسمان و ذرات گردوغبار پراكنده در هوا و حركت مورچه برسنگ و خوابگاه مورچگان در شب تاريك بر او پوشيده نيست و محل ريزش برگها و بر هم خوردن پلكها را مى داند.

(٨)امام علىعليه‌السلام :

... عالم السر من ضمائر المضمرين و نجوى المتخافتين و خواطر رجم الظنون و عقد عزيمات اليقين ...؛(٨)

خدا داناست به هر رازى كه مردم به دل داشته اند، و به نجواى آهسته رازگويان و به هر گمان كه در خاطرى نهفته است و به هر تصميمى كه از روى يقين گرفته شود.

(٩)امام علىعليه‌السلام :

اءعلم الناس بالله اءكثرهم له مساءلة ؛(٩)

خداشناس ترين مردم پر درخواست ترين آنها از خداست

(١٠)امام علىعليه‌السلام :

ينبغى لمن عرف الله سبحانه اءن لا يخلو قلبه من رجائه و خوفه ؛(١٠)

كسى كه خداى سبحان را مى شناسد، شايسته است دلش از بيم و اميد به او خالى نباشد.

٢ - ياد خدا

(١)امام علىعليه‌السلام :

الذكر يونس اللب و ينير القلب و يستنزل الرحمة :(١١)

ياد خدا عقل را آرامش مى دهد، دل را روشن مى كند و رحمت او را فرود مى آورد.

(٢)امام علىعليه‌السلام :

اذكروا الله ذكرا خالصا تحيوا به اءفضل الحياة و تسلكوا به طرق النجاة ؛(١٢)

خدا را خالصانه ياد كنيد تا بهترين زندگى را داشته باشيد و با آن راه نجات و رستگارى را بپيماييد.

(٣)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

من اءطاع الله عزوجل فقد ذكر الله وان قلت صلاته و صيامه و تلاوته للقرآن ؛(١٣)

هر كس خداى عزوجل را اطاعت كند خدا را ياد كرده است ، هر چند نماز خواندن و روزه گرفتن و قرآن خواندنش اندك باشد.

(٤)امام صادقعليه‌السلام :

فى قوله تعالى : (لذكر الله اءكبر) -: ذكر الله عند ما اءحل و حرم ؛(١٤)

درباره آيه «ياد خدا بزرگتر است» -: به ياد خدا بودن در هنگام روبه رو شدن با حلال و حرام

(٥)امام باقرعليه‌السلام :

كاءن المومنين هم الفقهاء اءهل فكرة و عبرة ، لم يصمهم عن ذكر الله ما سمعوا بآذانهم ولم يعمهم عن ذكر الله ما راءو امن الزينة ؛(١٥)

گويا مومنان همان فقيهان (فرزانگان دين فهم) و اهل انديشيدن و پندگرفتن هستند. شنيده هاى دنيوى ، گوش آنها را از (شنيدن) ياد خدا كر نمى كند و زرق و برق دنيا چشم آنان را از ياد خدا كور نمى گرداند.

(٦)امام صادقعليه‌السلام :

قال : اءوحى الله عزوجل الى موسىعليه‌السلام يا موسى ، لاتنسنى على كل حال و لا تفرح بكثرة المال ، فان نسيانى يقسى القلوب ، ومع كثرة المال كثرة الذنوب ؛(١٦)

خداى عزوجل به موسى وحى كرد: اى موسى در هيچ حالى مرا فراموش ‍ نكن و به ثروت زياد شاد نشو، زيرا از ياد بردن من دلها را سخت مى كند و همراه ثروت زياد، گناهان زياد است

(٧)امام سجادعليه‌السلام :

ان قسوة البطنة و فترة الميلة و سكر الشبع و عزة الملك مما يثبط و يبطى ء عن العمل و ينسى الذكر؛(١٧)

پرخورى و سستى اراده و مستى سيرى و غفلت حاصل از قدرت ، از عوامل بازدارنده و كنترل كننده در عمل است و ذكر (خدا) را از ياد مى برد.

(٨)امام سجادعليه‌السلام :

يا من ذكره شرف للذاكرين و يا من شكره فوز للشاكرين و يا من طاعته للمطيعين ، صل على محمد و آله واشغل قلوبنا بذكرك عن كل ذكر؛(١٨)

اى آن كه يادش مايه شرافت و بزرگى ياد كنندگان است و اى آن كه سپاسگزاريش موجب دست يافتن سپاسگزاران (بر نعمتها) است و اى آن كه فرمانبرداريش سبب نجات فرمانبرداران است ، بر محمد و آل او درود فرست و با ياد خود دلهاى ما را از هر ياد ديگرى بازدار.

(٩)امام باقرعليه‌السلام :

ذكر اللسان الحمد والثناء و ذكر النفس الجهد والعناء و ذكر الروح الخوف والرجاء و ذكر القلب الصدق و الصفاء و ذكر العقل التعظيم والحياء و ذكر المعرفة التسليم والرضا و ذكر السر الروية واللقاء؛(١٩)

ذكر زبان حمد و ثناء، ذكر نفس سختكوشى و تحمل رنج ، ذكر روح بيم و اميد، ذكر دل صدق و صفا، ذكر عقل تعظيم و شرم ، ذكر معرفت تسليم و رضا و ذكر باطن مشاهده و لقا است

(١٠)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

يقول الله عزوجل اذ كان الغالب على العبد الاشتغال بى ، جعلت بغيته ولذته فى ذكرى فاذا جعلت بغيته ولذته فى ذكرى عشقنى و عشقته فاذا عشقنى و عشقته رفعت الحجاب فيما بينى و بينه و صيرت ذلك تغالبا عليه لايسهو اذا سها الناس اولئك كلامهم كلام الانبياء اولئك الابطال حقا؛(٢٠)

خداى عزوجل مى فرمايد: هر گاه ياد من بر بنده ام غالب شود، خواهش و خوشى او را در ياد خود قرار دهم و چون خواهش و خوشى او را در ياد خود قرار دهم عاشق من شود و من نيز عاشق او گردم و چون عاشق يكديگر شديم حجاب ميان خود و او را بر دارم و عشق خود را بر جان او چيره گردانم ، چندان كه مانند مردم دچار سهو و غفلت نمى شود، سخن اينان سخن پيامبران است ، اينان براستى قهرمانند.

٣ - رابطه با خدا

(١)امام علىعليه‌السلام :

ان العبد اذا اراد ان يقراء اءو يعمل عملا فيقول : بسم الله الرحمن الرحيم فانه يبارك له فيه ؛(٢١)

هر گاه بنده اى بخواهد چيزى بخواند و يا كارى انجام دهد و بسم الله الرحمن الرحيم بگويد در كارش بركت داده مى شود.

(٢)امام صادقعليه‌السلام :

المفوض اءمره الى الله فى راحة الابد والعيش الدائم الرغد والمفوض ‍ حقا هو العالى عن كل همه دون الله تعالى ؛(٢٢)

كسى كه كارهاى خود را به خدا بسپارد همواره از آسايش و خير و بركت در زندگى برخوردار است و واگذارنده حقيقى كارها به خدا، كسى است كه تمام همتش به سوى خدا باشد.

(٣)امام علىعليه‌السلام :

من اءصلح فيما بينه وبين الله اءصلح الله فيما بينه وبين الناس ؛(٢٣)

هر كس رابطه اش را با خدا اصلاح كند، خداوند رابطه او را با مردم اصلاح خواهد نمود.

(٤)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

ان الله لاينظر الى صوركم و لا الى اءموالكم وانما ينظر الى قلوبكم و اءعمالكم ؛(٢٤)

خداوند به شكل شما و اموال شما نگاه نمى كند بلكه به دلها و اعمال شما توجه مى نمايد.

(٥)امام علىعليه‌السلام :

طوبى لمن اءخلص لله عمله وعمله وحبه وبغضه واءخذه وتركه وكلامه وصمته وفعله وقوله ؛(٢٥)

خوشا به سعادت كسى كه عمل ، علم ، دوستى ، دشمنى ، گرفتن ، رهاكردن ، سخن ، سكوت ، كردار و گفتارش را براى خدا خالص گرداند.

(٦)امام علىعليه‌السلام :

من ترك لله سبحانه شيئا عوضه الله خيرا مما ترك ؛(٢٦)

هر كس به خاطر خداى سبحان از چيزى بگذرد، خداوند بهتر از آن را به او عوض خواهد داد.

(٧)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

اللهم ارزقنى حبك وحب من يحبك وحب ما يقربنى الى حبك واجعل حبك اءحب الى من الماء البارد؛(٢٧)

خدايا روزى كن مرا محبت خودت و محبت دوستدارانت را و محبت آنچه مرا به تو نزديك مى كند و محبت خودت را نزد من از آب خنك محبوب تر گردان

(٨)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

ليس من عبد يظن بالله خيرا الا كان عند ظنه به ؛(٢٨)

بنده اى نيست كه به خداوند خوش گمان باشد مگر آنكه خداوند نيز طبق همان گمان با او رفتار كند.

(٩)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

من اءخلص لله اءربعين صباحا ظهرت ينابيع الحكمة من قلبه على لسانه ؛(٢٩)

هر كس چهل روز خود را براى خدا خالص كند چشمه هاى حكمت از قلب وى بر زبانش جارى مى شود.

(١٠)امام صادقعليه‌السلام :

من استخار الله راضيا بما صنع الله له خار الله له حتما؛(٣٠)

هر كس از خدا خير بخواهد و به آنچه خدا خواسته راضى باشد، خداوند حتما براى او خير خواهد خواست

٤ - قرآن

(١)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

ان البيت اذا كثر فيه تلاوة القرآن كثر خيره واتسع اهله واضاء لاهل السماء كما تضى ء نجوم السماء لاهل الدنيا؛(٣١)

خانه اى كه در آن قرآن فراوان خوانده شود، خير آن بسيار گردد و به اهل آن وسعت داده شود و براى آسمانيان بدرخشد چنان كه ستارگان آسمان براى زمينيان مى درخشند.

(٢)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

الا من تعلم القرآن وعمله وعمل بما فيه فاءنا له سائق الى الجنة ودليل الى الجنة ؛(٣٢)

بدانيد هر كس قرآن را بياموزد و به ديگران آموزش دهد و به آنچه در قرآن است عمل كند، من جلودار و راهنماى او به سوى بهشت هستم

(٣)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

يا بنى لاتغفل عن قراءة القرآن فان القرآن يحيى القلب وينهى عن الفحشاء والمنكر والبغى ؛(٣٣)

فرزندم از خواندن قرآن غافل مباش ، زيرا كه قرآن دل را زنده مى كند و از فحشاء و زشتى و ستم باز مى دارد.

(٤)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

ان اردتم عيش السعداء وموت الشهداء والنجاة يوم الحسرة والظل يوم الحرور والهدى يوم الضلالة فادرسوا القرآن فانه كلام الرحمان و حرز من الشيطان و رجحان فى الميزان ؛(٣٤)

اگر زندگى سعادتمندان ، مرگ شهيدان ، نجات روز حسرت (قيامت)، سايه روز سوزان و هدايت در روز گمراهى را مى خواهيد، قرآن را ياد بگيريد كه آن سخن خداى مهربان است و سپرى است در مقابل شيطان و سنگينى در ترازوى اعمال

(٥)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

اصدق القول وابلغ الموعظة واحسن القصص كتاب الله ؛(٣٥)

راست ترين سخن ، رساترين پند و زيباترين حكايت ، كتاب خدا (قرآن) است

(٦)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

من قراء القرآن ابتغاء وجه الله وتفقها فى الدين كان له من الثواب مثل جميع ما اعطى الملائكة والانبياء والمرسلون(٣٦)

هر كس براى كسب رضايت خدا و آگاهى در دين قرآن بياموزد، ثوابى مانند همه آنچه كه به فرشتگان و پيامبران و رسولان داده شده ، براى اوست

(٧)امام علىعليه‌السلام :

عليكم بكتاب الله من عمل به سبق ؛(٣٧)

بر شما باد رجوع به كتاب خدا (قرآن)... كسى كه به آن عمل كند از همه پيشى مى گيرد.

(٨)امام علىعليه‌السلام :

الا ان فيه ماياءتى والحديث عن الماضى ودواء دائكم ونظم ما بينكم ؛(٣٨)

آگاه باشيد كه دانش آينده ، اخبار گذشته و درمان دردهايتان و نظم ميان شما در قرآن است

(٩)امام علىعليه‌السلام :

ان القرآن ظاهره انيق وباطنه عميق لاتفنى عجائبه و لا تنقضى غرائبه ولاتكشف الظلمات الا به ؛(٣٩)

براستى كه قرآن ظارهش زيباست و باطنش عميق ، عجايبش پايان ندارد، اسرار نهفته آن پايان نمى پذيرد و تاريكى هاى جهل جز بوسيله آن رفع نخواهد شد.

(١٠)امام صادقعليه‌السلام :

من لم يعرف الحق من القرآن لم يتنكب الفتن ؛(٤٠)

هر كس حقيقت را از طريق قرآن نشناسد، از فتنه ها بركنار نمى ماند.

٥ - پيامبر

(١)فى المناقب لابن شهر آشوب :

كان النبىصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم قبل المبعث موصوفا بعشرين خصلة من خصال الانبياء، لوانفرد اءحد باءحدها لدل على جلاله ، فكيف من اجتمعت فيه ؟! كان نبيا اءمينا، صادقا، حاذقا، اءصيلا، نبيلا، مكينا، فصيحا، نصيحا، عاقلا، فاضلا، عابدا، زاهدا، سخيا، كميا، قانعا، متواضعا، حليما، رحيما، غيورا، صبورا، موافقا، مرافقا، لم يخالط منجما و لا كاهنا ولاعيافا؛(٤١ )

پيامبر خداصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم پيش از آن كه مبعوث شود، بيست خصلت از خصلت هاى پيامبران را دارا بود كه اگر فردى يكى از آنها را داشته باشد، دليل بر عظمت اوست چه رسد به كسى كه همه آنها را دارا باشد، آن حضرت پيامبرى امين ، راستگو، ماهر، اصيل ، شريف ، والامقام ، سخنور، خيرخواه ، خردمند، بافضيلت ، عابد، زاهد، سخاوتمند، دلير و جنگاور، قانع ، فروتن ، بردبار، مهربان ، غيرتمند، صبور، سازگار و نرمخو بود، با هيچ منجم (قائل به تاءثير ستارگان)، غيب گو و پيش گويى همنشين نبود.

(٢)امام علىعليه‌السلام :

فى صفة النبىصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم طبيب دوار بطبه قد اءحكم مراهمه واءحمى (اءمضى) مواسمه يضع ذلك حيث الحاجة اليه من قلوب عمى وآذان صم واءلسنة بكم ، متتبع بدوائه مواضع الغفلة ومواطن الحيرة ...؛(٤٢ )

در توصيف پيامبرصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم مى فرمايد: پزشكى است كه با دانش خود، همواره ميان مردم مى گردند، مرهمهايش را به خوبى فراهم و ابزار كارش را آماده كرده و آنها را هر جا كه لازم باشد، از دلهاى كور و گوشهاى كر و زبانهاى گنگ به كار مى برد. غفلت گاه ها و جايگاه هاى حيرت را جستجو و با داورى خود آنها را درمان مى كند.

(٣)كعب الاحبار:

انا نجد فى التوراة : محمد النبى المختار لافظ ولاغليظ و لا صخاب فى الاسواق ولايجزى السيئة السيئة ولكن يعفو ويغفر؛(٤٣)

ما در تورات چنين مى خوانيم : محمد پيامبر برگزيده ، نه تند خوست و نه خشن و نه اهل جارو جنجال در كوچه و بازار، بدى را با بدى جواب نمى دهد، بلكه مى بخشد و گذشت مى كند.

(٤)امام حسينعليه‌السلام :

كانصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم ... يعطى كل جلسائه نصيبه و لا يحسب اءحد من جلسائه اءن اءحدا اءكرم عليه منه ؛(٤٤)

پيامبرصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم بهره هر يك از هم نشينان خود را عطا مى فرمودند و چنان معاشرت مى نمودند كه كسى گمان نمى كرد شخص ‍ ديگرى نزد پيامبر از او گرامى تر باشد.

(٥)امام علىعليه‌السلام :

وهو خاتم النبيين ، اءجود الناس كفا وارحب الناس صدرا واءصدق الناس لهجة واءوفى الناس ذمة واءلينهم عريكة واءكرمهم عشرة من رآه بديهة هابه ومن خالطه معرفة اءحبه يقول ناعته : لم ارقبله و لا بعده مثله ؛(٤٥)

او خاتم پيامبران است بخشنده ترين مردم بود، سعه صدرش از همه بيشتر (پر حوصله ترين مردم) و راستگوترين و پايبندترين آنها به عهد و پيمان از همه نرمخوتر بود و رفتارش بزرگوارانه تر. هر كس بدونه سابقه قبلى او را مى ديد، هيبتش او را مى گرفت و هر كس با او معاشرت مى نمود و او را مى شناخت دوستداراش مى شد و هر كس مى خواست او را وصف كند، مى گفت : نظير او را در گذشته و حال نديده ام

(٦)عايشه :

عائشة كانصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم اءلين الناس واءكرم الناس وكان رجلا من رجالكم الا اءنه كان ضحاكا بساما؛(٤٦)

عايشه : رسول خداصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم نرمخوترين و بزرگوارترين مردم بود. او هم مردى چون مردان شما بود، با اين تفاوت كه همواره خنده و تبسم بر لب داشت

(٧)فى المناقب لابن شهر آشوب :

كان النبىصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم لايقوم و لا يجلس الا على ذكر الله ؛(٤٧)

در مناقب ابن شهر آشوب آمده است : پيامبر خداصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم بر نمى خاست و نمى نشست مگر با ذكر خدا.

(٨)داود بن الحصين :

فى صفة النبىصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم -: كان رجلا اءفضل قومه مروءة واءحسنهم خلقا واءكرمهم مخالطة واءحسنهم جوارا واءعظمهم حلما واءمانة واءصدقهم حديثا واءبعدهم من الفحش والاذى ومارئى ملاحيا ولامماريا اءحدا حتى سماه قومه الامين لما جمع الله له من الامور الصالحة فيه ، فلقد كان الغالب عليه بمكة الامين ؛(٤٨)

داود بن حصين - در اوصاف پيامبرصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم -: او مردى بود كه از همه قوم خود جوانمردتر، خوش اخلاق تر، خوش ‍ برخودتر، همسايه دراتر، بردبارتر، امانتدارتر، راستگوتر، و از بدزبانى و آزار رسانى به دورتر بود. هرگز ديده نشد كه با كسى كشمكش و مجادله كند. خداوند اخلاق و صفات پسنديده را در آن حضرت جمع كرده بود تا جايى كه قومش او را امين ناميدند و در مكه غالبا با لقب امين از ايشان ياد مى شد.

(٩)عايشه :

ما كان خلق اءبغض الى رسول اللهصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم من الكذب وما اطلع منه على شى ء عند اءحد من اءصحابه فيبخل له من نفسه حتى يعلم اءن اءحدث توبة ؛(٤٩)

هيچ خصلتى نزد رسول خداصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم منفورتر از دروغ نبود و هر گاه مطلع مى شدند يكى از اصحابشان دروغى گفته است ، به او بى اعتنايى مى كردند تا آن كه مى فهميدند توبه كرده است

(١٠)فى المناقب لابن شهر آشوب :

كان النبىصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم ... يجالس الفقراء ويواكل المساكين ؛(٥٠)

در مناقب ابن شهر آشوب آمده است : پيامبر خداصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم با تهيدستان مى نشستند و با مستمندان غذا مى خوردند.

____________________

پاورقى ها ١- كنزالعمال ١٣/١٥١/٣٦٤٧٢.

٢- كنزالعمال ١٠/١٤٣/٢٨٧٣١.

٣- نهج البلاغه خطبه ٦٣.

٤- التوحيد ص ٦٣.

٥- نهج الفصاحه ج ٧٨١.

٦- التوحيد ص ١٢٧.

٧- نهج البلاغه خطبه ١٧٨.

٨- نهج البلاغه خطبه ٩١.

٩- غررالحكم ٢/٤٥١/٣٢٦٠.

١٠- غررالحكم ٦/٤٤١/١٠٩٢٦.

١١- غررالحكم ٢/٦٦/١٨٥٨.

١٢- بحارالانوار ٧٨/٣٩/١٦.

١٣- بحارالانوار ٧٧/٨٦/٣.

١٤- نورالثقيلين ٤/١٦٢/٦١.

١٥- بحارالانوار ٧٣/٣٦/١٧.

١٦- كافى ٨/٤٥/٨.

١٧- بحارالانوار ٧٨/١٢٩/١.

١٨- صحيفه سجاديه از دعاى ١١.

١٩- مشكاة الانوار ص ١١٣.

٢٠- كنزالعمال ١/٤٣٣/١٨٧٢.

٢١- بحارالانوار ٩٢/٢٤٢/٤٨.

٢٢- مصباح الشريعة ١/١٧٥/٨٣.

٢٣- بحارالانوار ٧١/٣٦٦/١٢.

٢٤- امالى طوسى ١/٥٣٦/١١٦٢.

٢٥- تحف العقول ص ١٠٠.

٢٦- غررالحكم ٥/٣٩٥/٨٩٠٩.

٢٧- محجة البيضاء ٨/٥.

٢٨- بحارالانوار ٧٠/٣٨٤/٤٢.

٢٩- نهج الفصاحه ح ٢٨٣٦.

٣٠- كافى ٨/٢٤١/٣٣٠.

٣١- كافى ٢/٦١٠/١.

٣٢- كنزالعمال ١/٥٣١/٢٣٧٥.

٣٣- كنزالعمال ٢/٢٩١/٤٠٣٣.

٣٤- جامع الاخبار ص ٤١.

٣٥- بحارالانوار ٧٧/١١٦/٨.

٣٦- وسائل الشيعه ٦/١٨٣/٧٦٨٣.

٣٧- نهج البلاغه خطبه ١٥٥.

٣٨- نهج البلاغه خطبه ١٥٧.

٣٩- نهج البلاغه خطبه ١٨.

٤٠- محاسن ١/٣٤١/٧٠٢.

٤١- المناقب لابن شهر آشوب ١/١٠٧.

٤٢- نهج البلاغه خطبه ١٠٨.

٤٣- الطبقات الكبرى ١/٣٠٦.

٤٤- بحارالانوار ١٦/١٥٢/٤.

٤٥- بحارالانوار ١٦/١٩٠/٢٧.

٤٦- الطبقات الكبرى ١/٣٦٥.

٤٧- المناقب لابن شهر آشوب ١/١٢٧.

٤٨- الطبقات الكبرى ١/١٢١.

٤٩- البقات الكبرى ١/٣٧٨.

٥٠- المناقب لابن شهر آشوب ١/١٢٧.

٦ - ائمه

(١)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

انى تارك فيكم الثقلين كتاب الله وعترتى اءهل بيتى ما ان تمسكتم بهما لن تضلوا:(٥١)

من دو چيز ارزشمند در ميان شما مى گذارم ؛ كتاب خدا، و عترت و اهل بيتم ، اگر به آنها چنگ بزنيد هرگز گمراه نمى شويد.

(٢)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

انما مثل اءهل بيتى فيكم كمثل سفينة نوحعليه‌السلام من دخلها نجا ومن تخلف عنها غرق ؛(٥٢)

مثل اهل بيت من مانند كشتى نوح است كه هر كس داخل آن شد، نجات يافت و هر كس رهايش كرد، غرق گرديد.

(٣)امام رضاعليه‌السلام :

الناس لو علموا محاسن كلامنا لاتبعونا؛(٥٣)

مردم اگر از زيبايى هاى سخنان ما آگاه مى شدند، از ما پيروى مى كردند.

(٤)امام باقرعليه‌السلام :

من اءصبح يجد برد حبنا على قلبه فليحمد الله على بادى النعم قيل وما بادى النعم ؟ قال : طيب المولد؛(٥٤)

هر كس صبح كند و خنكاى محبت ما را در قلب خود بيابد، بايد خدا را براى نخستين نعمت سپاس گويد، گفته شد نخستين نعمت چيست ؟ فرمودند: حلال زادگى

(٥)امام صادقعليه‌السلام :

انا ناءمر صبياننا بتسبيح فاطمةعليها‌السلام كما ناءمرهم بالصلاة فالزمه فانه لم يلزمه عبد فشقى ؛(٥٥)

ما همان گونه كه فرزندان خود را به نماز وامى داريم به تسبيح فاطمهعليها‌السلام وادار مى سازيم پس به آن پايبند باش كه هر كس به آن پايبند شود، بدبخت نخواهد شد.

(٦)امام حسينعليه‌السلام :

من زارنى بعد موتى زرته يوم القيامة ولولم يكن الا فى النار لاخرجته ؛(٥٦)

هر كس مرا پس از مرگ زيارت كند، در قيامت به ديدارش مى روم و حتى اگر در دوزخ باشد او را بيرون مى آورم

(٧)امام صادقعليه‌السلام :

ليس منا و لا كرامة من كان فى مصر فيه مائة اءلف اءو يزيدون و كان فى ذلك المصر اءحد اورع منه ؛(٥٧)

از ما نيست و كرامتى ندارد كسى كه در شهر صد هزار نفرى يا بيشتر باشد و در آن شهر كسى پرهيزكارتر از او وجود داشته باشد.

(٨)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

المهدى من ولدى تكون له غيبة اذا ظهر يملا الارض قسطا وعدلا كما ملئت جورا وظلما؛(٥٨)

مهدى فرزند من است او غيبت خواهد داشت و زمانى كه ظهور مى كند زمين را پس از يك دوران ظلم و ستم ، سراسر عدل و داد خواهد نمود.

(٩)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

ان الله خلقنى و خلق عليا وفاطمة والحسن والحسين والائمة من نور واحد؛(٥٩)

خداوند، من و على و فاطمه و حسن و حسين و امامان را از يك نور آفريده است

(١٠)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

ستدفن بضعة منى بخراسان ما زارها مكروب الا نفس الله عزوجل كربه و لا مذنب الا غفر الله له ذنوبه ؛(٦٠)

ديرى نخواهد گذشت كه پاره اى از تن من در سرزمين خراسان به خاك سپرده خواهد شد هر آدم گرفتار و يا گناهكارى كه او را زيارت كند خداوند متعال گرفتارى او را برطرف و گناهان او را خواهد بخشيد.

٧ - نماز

(١)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

لا تزال امتى بخير ما تحابوا واقاموا الصلاة و آتوا الزكاة وقروا الضيف ...؛(٦١)

امتم همواره در خير و خوبى اند تا وقتى كه يكديگر را دوست بدارند، نماز را برپا دارند، زكات بدهند و ميهمان را گرامى بدارند...

(٢)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

الصلاة مفتاح كل خير؛(٦٢)

نماز كليد همه خوبى هاست

(٣)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

اول الوقت رضوان الله ووسط الوقت رحمة الله و آخر الوقت عفو الله ؛(٦٣)

نماز در اول وقت خشنودى خداوند، ميان وقت رحمت خداوند و پايان وقت عفو خداوند است

(٤)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

ايها الناس ان المصلى اذا صلى فانه يناجى ربه تبارك وتعالى فليعلم بما يناجيه ؛(٦٤)

اى مردم همانا نمازگزار هنگام نماز با پروردگار بزرگ و بلند مرتبه اش ‍ مناجات مى كند، پس بايد بداند چه مى گويد.

(٥)امام علىعليه‌السلام :

لو يعلم المصلى ما يغشاه من الرحمة لما رفع راءسه من السجود؛(٦٥)

اگر نمازگزار بداند تا چه حد مشمول رحمت الهى است هرگز سر خود را از سجده بر نخواهد داشت

(٦)

امام علىعليه‌السلام :

انظر فيما تصلى وعلى ما تصلى ان لم يكن من وجهه وحله فلا قبول ؛(٦٦)

بنگر در چه (لباسى) و بر چه (چيزى) نماز مى گزارى ، اگر از راه صحيح و حلالش نباشد، قبول نخواهد بود.

(٧)امام صادقعليه‌السلام :

من قبل الله منه صلاة واحدة لم يعذبه و من قبل حسنه لم يعذبه ؛(٦٧)

خداوند از هر كس يك نماز و يا يك كار نيك را قبول كند؛ عذابش ‍ نمى نمايد.

(٨)امام صادقعليه‌السلام :

تسبيح فاطمةعليها‌السلام فى كل يوم فى دبر كل صلاة احب الى من صلاة الف ركعة فى كل يوم ؛(٦٨)

تسبيحات فاطمه زهراعليها‌السلام در هر روز پس از هر نماز نزد من محبوب تر از هزار ركعت نماز در روز است

(٩)امام صادقعليه‌السلام :

سجدة الشكر واجبة على كل مسلم تتم بها صلاتك وترضى بها ربك وتعجب الملائكة منك ...؛(٦٩)

سجده شكر بر هر مسلمانى واجب است ، با آن نمازت را كامل و پروردگارت را خشنود مى سازى و فرشتگان را به شگفتى مى آورى

(١٠)امام صادقعليه‌السلام :

يعرف من يصف الحق بثلاث خصال : ينظر الى اصحابه من هم ؟ والى صلاته كيف هى ؟ وفى اى وقت يصليها؟؛(٧٠)

كسى كه از حق دم مى زند با سه ويژگى شناخته مى شود: ببينيد دوستانش ‍ چه كسانى هستند؟ نمازش چگونه است ؟ و در چه وقت آن را مى خواند؟

٨ - روزه

(١)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

ان للجنة بابا يدعى الريان لايدخل منه الا الصائمون ؛(٧١)

بهشت را درى است كه ريان ناميده مى شود از آن در، جز روزه داران وارد نشوند.

(٢)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

صوموا تصحوا؛(٧٢)

روزه بگيريد تا تندرست باشيد.

(٣)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

من اشبع صائما سقاه الله من حوضى شربة لايظماء بعدها؛(٧٣)

هر كس روزه دارى را سير نمايد، خداوند از حوض (كوثر) من شربتى نصيب او خواهد كرد كه پس از آن هرگز تشنه نشود.

(٤)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

اللهم لك صمنا وعلى رزقك افطرنا فتقبله منا ذهب الظماء وابتلت العروق وبقى الاجر؛(٧٤)

بار خدايا براى تو روزه گرفتيم و با روزى تو افطار مى كنيم پس آن را از ما بپذير، تشنگى رفت و رگها شاداب شد و پاداش ماند.

(٥)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

من منعه الصوم من طعام يشتهيه كان حقا على الله ان يطعمه من طعام الجنة و يسقيه من شرابها؛(٧٥)

هر كس روزه ، او را از خوردن غذايى كه اشتهاى او را دارد، باز دارد، بر خداست كه او را از غذاى بهشت سيرش كند و از نوشيدنى بهشت به او بنوشاند.

(٦)امام علىعليه‌السلام :

ليس الصوم الامساك عن الماءكل والمشرب ، الصوم الامساك عن كل مايكرهه الله سبحانه ؛(٧٦)

روزه امساك از خوردن و آشاميدن نيست بلكه روزه ، خوددارى از تمامى چيزهايى است كه خداوند سبحان آنها را بد مى داند.

(٧)امام علىعليه‌السلام :

نوم الصائم عبادة وصمته تسبيح ودعاؤ ه مستجاب وعمله مضاعف ان للصائم عند افطار عند افطاره دعوة لاترد؛(٧٧)

خواب روزه دار عبادت ، سكوت او تسبيح ، دعايش پذيرفته و عملش دو چندان است دعاى روزه دار به هنگام افطار از درگاه خدا رد نمى شود.

(٨)امام صادقعليه‌السلام :

اما العلة فى الصيام ليستوى به الغنى والفقير وذلك لان الغنى لم يكن ليجد مس الجوع فيرحم الفقير لان الغنى كلما اراد شيئا قدر عليه ...؛(٧٨)

علت روزه گرفتن آن است كه به سبب آن ثروتمند و فقير برابر شوند زيرا ثروتمند گرسنگى را احساس نكرده تا به فقير رحم كند چرا كه ثروتمند هر گاه چيزى بخواهد مى تواند فراهم كند...

(٩)امام صادقعليه‌السلام :

الصوم جنة من آفات الدنيا وحجاب من عذاب الاخرة ؛(٧٩)

روزه سپرى است از آفت هاى دنيا و پرده اى است از عذاب آخرت

(١٠)امام صادقعليه‌السلام :

الصوم فوه لايتكلم الا بالخير؛(٨٠)

روزه دارى (در حكم) دهانى است كه جز به خير سخن نگويد.

٩ - امر به معروف

(١)امام علىعليه‌السلام :

و ما اءعمال البر كلها والجهاد فى سبيل الله عند الامر بالمعروف والنهى عن المنكر الا كنفثة فى بحر لجى ؛(٨١)

همه كارهاى خوب و جهاد در راه خدا در برابر امر به معروف و نهى از منكر چون قطره اى است در درياى عميق

(٢)امام علىعليه‌السلام :

ان الامر بالمعروف والنهى عن المنكر لا يقربان من اءجل و لا ينقصان من رزق ، لكن يضاعفان الثواب ويعظمان الاجر واءفضل منهما كلمة عدل عند امام جائر؛(٨٢)

امر به معروف و نهى از منكر نه اجلى را نزديك مى كنند و نه روزى را كم مى نمايند، بلكه ثواب را دو چندان و پاداش را بزرگ مى سازند و برتر از امر به معروف و نهى از منكر سخن عادلانه است نزد حاكمى ستمگر.

(٣)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

اذا لم ياءمروا بمعروف ولم ينهوا عن منكر ولم يتبعوا الاخيار من اءهل بيتى ، سلط الله عليهم شرارهم ، فيدعوا عند ذلك خيارهم فلا تستجاب لهم ؛(٨٣)

هر گاه (مردم) امر به معروف و نهى از منكر نكنند، و از نيكان خاندان من پيروى ننمايند، خداوند بدانشان را بر آنان مسلط گرداند و نيكانشان دعا كنند اما دعايشان مستجاب نشود.

(٤)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

لا ياءمر بالمعروف و لا ينهى عن المنكر الا من كان فيه ثلاث خصال : رفيق بما ياءمر به رفيق فيما ينهى عنه ، عدل فيما ياءمر به عدل فيما ينهى عنه ، عالم بما ياءمر به عالم بما ينهى عنه ؛(٨٤)

امر به معروف و نهى از منكر نكند مگر كسى كه سه خصلت در او باشد: در امر و نهى خود مداراكند، در امر و نهى خود ميانه روى نمايد و به آنچه امر و نهى مى كند، دانا باشد.

(٥)

امام علىعليه‌السلام :

من اءمر بالمعروف شد ظهر المؤ من ومن نهى عن المنكر اءرغم اءنف المنافق واءمن كيده ؛(٨٥)

هر كس امر به معروف كند به مومن نيرو مى بخشد و هر كس نهى از منكر نمايد بينى منافق را به خاك ماليده و از مكر او در امان مى ماند.

(٦)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

لا يزال الناس بخير ما اءمروا بالمعروف و نهوا عن المنكر و تعاونوا على البر والتقواى فاذا لم يفعلوا ذلك نزعت منهم البر كات ، وسلط بعضهم على بعض ، ولم يكن لهم ناصر فى الارض و لا فى السماء؛(٨٦)

تا زمانى كه مردم امر به معروف و نهى از منكر نمايند و در كارهاى نيك و تقوا به يارى يكديگر بشتابند در خير و سعادت خواهند بود، اما اگر چنين نكنند، بركت ها از آنان گرفته شود و گروهى بر گروه ديگر سلطه پيدا كنند و نه در زمين ياورى دارند و نه در آسمان

(٧)امام باقرعليه‌السلام :

اءوحى الله تعالى الى شعيب النبى انى معذب من قومك مائة اءلف : اءربعين اءلفا من شرارهم وستين اءلفا من خيارهم فقال : يارب هولاء الاشرار فما بال الاخيار؟! فاوحى الله عزوجل اليه : داهنوا اءهل المعاصى فلم يغضبوا لغضبى ؛(٨٧)

خداى تعالى به شعيب پيامبر وحى فرمود كه : من صد هزار نفر از قوم تو را عذاب خواهم كرد: چهل هزار نفر بدكار را، و شصت هزار نفر از نيكانشان را. شعيب عرض كرد: پروردگارا! بدكاران سزاوارند اما نيكان چرا؟ خداى عزوجل به او وحى فرمود كه : آنان با گنهكاران راه آمدند و به خاطر خشم من به خشم نيامدند.

(٨)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

من راءى منكم منكرا فليغيره بيده ، فان لم يستطع فبلسانه ، فان لم يستطع فبقلبه وذلك اءضعف الايمان ؛(٨٨)

هر كس از شما منكرى ببيند بايد با دست و اگر نتوانست با زبانش و اگر نتوانست با قلبش آن را تغيير دهد، كه پائين ترين درجه ايمان همين (تغيير قلبى) است

(٩)امام باقرعليه‌السلام :

ان الامر بالمعروف والنهى عن المنكر سبيل الانبياء، ومنهاج الصلحاء، فريضة عظيمة بها تقام الفرائض ، و تاءمن المذاهب ، و تحل المكاسب ، وترد المظالم ، و تعمر الارض ، وينصف من الاعداء، ويستقيم الامر؛(٨٩)

امر به معروف و نهى از منكر راه و روش پيامبران و شيوه صالحان است و فريضه بزرگى است كه ديگر فرايض به واسطه آن بر پا مى شود، راه ها امن مى گردد و درآمدها حلال مى شود و حقوق پايمال شده به صاحبانش بر مى گردد، زمين آباد مى شود و (بدون ظلم) حق از دشمنان گرفته مى شود و كارها سامان مى پذيرد.

(١٠)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

من اءمر بالمعروف ونهى عن المنكر فهو خليفة الله فى الارض وخليفة رسوله ؛(٩٠)

هر كس امر به معروف و نهى از منكر نمايد، جانشين خدا در زمين و جانشين رسول اوست

١٠ - جهاد

(١)

امام علىعليه‌السلام :

ان الجهاد باب من اءبواب الجنته فتحه الله لخاصة اءوليائه وهو لباس ‍ التقوى ودرع الله الحصينة وجنته الوثيقة ؛(٩١)

براستى كه جهاد يكى از درهاى بهشت است كه خداوند آن را براى اولياى خاص خود گشوده است جهاد جامعه تقوا و زره استوار خداوند و سپر محكم است

(٢)امام علىعليه‌السلام :

ان الله فرض الجهاد وعظمه وجعله نصره وناصره والله ما صلحت دنيا ولادين الا به ؛(٩٢)

در حقيقت خداوند جهاد را واجب گردانيد و آن را بزرگداشت و مايه پيروزى و ياور قرارش داد. به خدا سوگند كه كار دنيا و دين جز با جهاد درست نمى شود.

(٣)امام علىعليه‌السلام :

ان الله كتب القتل على قوم والموت على آخرين وكل آتيه منيته كما كتب الله له فطوبى للمجاهدين فى سبيله والمقتولين فى طاعته ؛(٩٣)

براستى كه خداوند براى گروهى كشته شدن را مقرر فرمود و براى ديگران مردن را. هر گروهى با همان سرنوشتى كه خداوند مقرر كرده است مى رسد. پس ، خوشا به سعادت مجاهدان در راه خدا و كشته شدگان در راه اطاعت او.

(٤)امام علىعليه‌السلام :

جاهدوا فى سبيل الله باءيديكم فان لم تقدروا فجاهدوا باءلسنتكم فان لم تقدروا فجاهدوا بقلوبكم ؛(٩٤)

در راه خدا با دستهاى خود جهاد كنيد، اگر نتوانستيد با زبانهاى خود و اگر باز هم نتوانستيد با قلب خود جهاد كنيد.

(٥)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

حرس ليلة فى سبيل الله عزوجل اءفضل من اءلف ليلة يقام ليلها و يصام نهارها؛(٩٥)

يك شب نگهبانى در راه خدا برتر است از هزار شبانه روز كه شبهايش به عبادت و روزهايش به روزه دارى سپرى شود.

(٦)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

اءفضل الجهاد من اءصبح لايهم بظلم اءحد؛(٩٦)

برترين جهاد آن است كه انسان روز خود را آغاز كند در حالى كه در انديشه ستم كردن به احدى نباشد.

(٧)امام علىعليه‌السلام :

جهاد المراءة حسن التبعل ؛(٩٧)

جهاد زن خوب شوهردارى كردن است

(٨)امام علىعليه‌السلام :

جاهد شهوتك وغالب غضبك وخالف سوء عادتك ، تزك نفسك ، ويكمل عقلك و تستكمل ثواب ربك ؛(٩٨)

با هوا و هوس خود جهاد كن ، برخشمت مسلط شو و باعادتهاى بد خود مخالفت كن تا نفست پاكيزه شود، عقلت به كمال برسد و از پاداش ‍ پروردگارت بهره كامل ببرى

(٩)امام علىعليه‌السلام :

عليكم بالجد والاجتهاد و التاءهب والاستعداد والتزود فى منزل الزاد ولاتغرنكم الحياة الدنيا كما غزت من كان قبلكم من الامم الماضية والقرون الخالية ؛(٩٩)

بر شما باد تلاش و سختكوشى و مهيا شدن و آماده گشتن و توشه برداشتن از سراى توشه (دنيا). مبادا زندگى دنيا شما را بفريبد چنان كه ملتهاى گذشته و اقوام پيشين را فريفت

(١٠)امام باقرعليه‌السلام :

لما قال له رجل ضعيف العمل قليل الصلاة قليل الصوم ولكن اءرجو اءن لا آكل الا حلالا و لا اءنكح الا حلالا: واءى جهاد اءفضل من عفة بطن وفرج ؟!؛(١٠٠)

در پاسخ كسى كه عرض كرد: من در عمل ناتوانم و نماز و روزه كم به جاى مى آورم اما سعى مى كنم جز حلال نخورم و جز با حلال نزديكى نكنم فرمودند: چه جهادى برتر از پاك نگهداشتن داشتن شكم و شرمگاه ؟!.

١١ - توكل

(١)امام علىعليه‌السلام :

التوكل على الله نجاة من كل سوء وحرز من كل عدو؛(١٠١)

توكل بر خداوند، مايه نجات از هر بدى و محفوظ بودن از هر دشمنى است

(٢)امام علىعليه‌السلام :

من توكل على الله ذلت له الصعاب وتسهلت عليه الاسباب ؛(١٠٢)

هر كس به خدا توكل كند، دشوارى ها براى او آسان مى شود و اسباب برايش فراهم مى گردد.

(٣)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

من توكل على الله كفاه مؤ نته ورزقه من حيث لا يحتسب ؛(١٠٣)

هر كس به خدا توكل كند، خداوند هزينه او را كفايت مى كند و از جايى كه گمان نمى برد به او روزى مى دهد.

(٤)امام صادقعليه‌السلام :

ان الغنى والعز يجولان فاذا ظفرا بموضع التوكل اءو طنا؛(١٠٤)

بى نيازى و عزت به هر طرف مى گردند و چون به جايگاه توكل دست يافتند در آنجا قرار مى گيرند.

(٥)امام باقرعليه‌السلام :

من توكل على الله لايغلب ومن اعتصم بالله لايهزم ؛(١٠٥)

هر كس به خدا توكل كند، مغلوب نشود و هر كس به خدا توسل جويد، شكست نخورد.

(٦)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

التوكل بعد الكيس مؤ عظة ؛(١٠٦)

توكل كردن (به خدا) بعد از به كار بردن عقل ، خود موعظه است

(٧)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

الطيرة شرك ومامنا الا ولكن الله يذهبه بالتوكل ؛(١٠٧)

فال بد زدن شرك است و هيچ كس از ما نيست مگر اين كه به نحوى دستخوش فال بد زدن مى شود، اما خداوند با توكل به او آن را از بين مى برد.

(٨)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

راءى رسول اللهصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم قوما لا يزرعون قال : ما اءنتم ؟ قالوا: نحن المتوكلون ، قال : لا، بل اءنتم المتكلون ؛(١٠٨)

رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم گروهى را كه كشت و كار نمى كردند، ديدند و فرمودند: شما چه كاره ايد؟ عرض كردند ما توكل كننده گانيم فرمودند: نه ، شما سرباريد.

(٩)امام كاظمعليه‌السلام :

لما سئل عن قوله تعالى : (ومن يتوكل على الله فهو حسبه) -: التوكل على الله درجات ، منها اءن تتوكل على الله فى امورك كلها فما فعل بك كنت عنه راضيا تعلم اءنه لاياءلوك خيرا وفضلا وتعلم اءن الحكم فى ذلك له فتوكل على الله بتفويض ذلك اليه وثق به فيها وفى غيرها؛(١٠٩)

در پاسخ به سوال از آيه «و هر كس به خدا توكل كند او براى وى بس ‍ است» توكل كردن بر خدا درجاتى دارد: يكى از آنها اين است كه در تمام كارهايت به خدا توكل كنى و هر چه با تو كرد از او خشنود باشى و بدانى كه او نسبت به تو از هيچ خير و تفضلى كوتاهى نمى كند و بدانى كه در اين باره حكم ، حكم اوست ، پس با واگذارى كارهايت به خدا بر او توكل كن و در آن كارها و ديگر كارها به او اعتماد داشته باش

(١٠)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

يقول الله عزوجل ما من مخلوق يعتصم دونى الا قطعت اءسباب السماوات واءسباب الارض من دونه فان ساءلنى لم اعطه وان دعانى لم اجبه ؛(١١٠ )

خداوند عزوجل مى فرمايد: هيچ مخلوقى نيست كه به غير من پناه ببرد، مگر اينكه دستش را از اسباب و ريسمانهاى آسمانها و زمين كوتاه كنم ، پس اگر از من بخواهد عطايش نكنم و اگر مرا بخواند جوابش ‍ ندهم

١٢ - دعا

(١)امام صادقعليه‌السلام :

عليكم بالدعاء، فانكم لاتقربون الى الله بمثله ، و لا تتركوا صغيرة لصغيرها اءن تدعوابها، ان صاحب الصغار هو صاحب الكبار؛(١١١)

شما را سفارش مى كنم به دعا كردن ، زيرا با هيچ چيز به مانند دعا به خدا نزديك نمى شويد. و دعا كردن براى هيچ امر كوچكى را، به خاطر كوچك بودنش رها نكنيد، زيرا حاجتهاى كوچك نيز به دست همان كسى است كه حاجتهاى بزرگ به دست اوست

(٢)امام حسن مجتبىعليه‌السلام :

انا الضامن لمن لم يهجس فى قلبه الا الرضا اءن يدعو الله فيستجاب له ؛(١١٢)

كسى كه در دلش هوايى جز خشنودى خدا خطور نكند، من ضمانت مى كنم كه خداوند دعايش را مستجاب كند.

(٣)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

من سره ان يستجيب الله له عند الشدائد والكرب فليكثر الدعاء فى الرخاء؛(١١٣)

هر كس دوست دارد خداوند هنگام سختى ها و گرفتارى ها دعاى او را اجابت كند، در هنگام آسايش ، دعا بسيار كند.

(٤)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

ليس شى ء اءسرع اجابة من دعوة غائب لغائب ؛(١١٤)

هيچ دعايى زودتر از دعايى كه انسان در غياب كسى مى كند، مستجاب نمى شود.

(٥)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

اغتنموا الدعاء عند الرقة فانها رحمة ؛(١١٥)

دعا كردن را در هنگام رقت قلب غنيمت شمريد، كه رقت قلب ، رحمت است

(٦)امام صادقعليه‌السلام :

اذا اراد اءحدكم اءن يستجاب له فليطيب كسبه وليخرج من مظالم الناس ، و ان الله لا يرفع اليه دعاء عبد وفى بطنه حرام اءو عنده مظلمة لاحد من خلقه ؛(١١٦)

هر كس بخواهد دعايش مستجاب شود، بايد كسب خود را حلال كند و حق مردم را بپردازد. دعاى هيچ بنده اى كه مال حرام در شكمش باشد يا حق كسى بر گردنش باشد، به درگاه خدا بالا نمى رود.

(٧)امام صادقعليه‌السلام :

ان العبد ليدعو فيقول الله عزوجل للملكين : قد استجبت له ولكن احبسوه بحاجته ، فانى احب اءن اءسمع صوته وان العبد ليدعو فيقول الله تبارك و تعالى : عجلوا له حاجته فانى ابغض صوته ؛(١١٧)

هر آينه بنده دعا مى كند و خداوند عزوجل به دو فرشته مى فرمايد: من دعاى او را مستجاب كردم اما حاجتش را نگهداريد، زيرا دوست دارم صداى او را بشنوم و همانا بنده دعا مى كند و خداوند تبارك و تعالى مى فرمايد: زود خواسته اش را برآوريد كه من خوش ندارم صداى او را بشنوم

(٨)امام سجادعليه‌السلام :

من لم يرج الناس فى شى ء ورد اءمره الى الله عزوجل فى جمع اموره استجاب الله عزوجل له فى كل شى ء؛(١١٨)

هر كس در هيچ كارى به مردم اميد نبندد و همه كارهاى خود را به خداى عزوجل واگذارد، خداوند هر خواسته اى كه او داشته باشد اجابت كند.

(٩)امام علىعليه‌السلام :

ربما ساءلت الشى ء فلا توتاه واوتيت خيرا منه عاجلا اءو آجلا اءو صرف عنك لما هو خير لك ، فلرب اءمر طلبته فيه هلاك دينك لو اوتيته ، فاتكن مساءلتك فيما يبقى لك جماله وينفى عنك وباله ؛(١١٩)

___________________

پاورقى ها ٥١- غاية المرام ١/١١٥.

٥٢- امالى طوسى ٣٤٩/٧٢١.

٥٣- بحارالانوار ٢/٣٠/١٣.

٥٤- امالى صدوق ١/٥٦٢/٧٥٥.

٥٥- كافى ٣/٣٤٣/١٣.

٥٦- المنتخب للطريحى ص ٧٠.

٥٧- كافى ٢/٧٨/١٠.

٥٨- منتخب الاثر ١/٢٤٩/٨.

٥٩- جامع الاخبار ص ٤٦.

٦٠- من لا يحضره الفقيه ٢/٥٨٣/٣١٨٧.

٦١- امالى طوسى ٦٤٧/١٣٤٠.

٦٢- الفردوس ٢/٤٠٤/٣٧٩٦.

٦٣- سنن الدار قطنى ١/٢٠١/٩٧٤.

٦٤- مسند ابن حنبل ٢/١٢٩.

٦٥- غررالحكم ٥/١١٦/٧٥٩٢.

٦٦- تحف العقول ص ١٧٤.

٦٧- كافى ٣/٢٦٦/١١.

٦٨- كافى ٣/٣٤٣/١٥.

٦٩- التهذيب ٢/١١٠/١٨٣.

٧٠- محاسن ١/٣٩٦/٨٨٥.

٧١- معانى الاخبار ص ٤٠٩.

٧٢- نهج الفصاحه ح ١٨٥٤.

٧٣- دعائم الاسلام ١/٢٦٩.

٧٤- كافى ٤/٩٥/١.

٧٥- بحارالانوار ٤٠/٣٣١/١٣.

٧٦- شرح نهج البلاغه ٢٠/٢٩٩/٤١٧.

٧٧- الدعوات للراوندى ص ٢٧.

٧٨- بحارالانوار ٩٦/٣٧١/٥٣.

٧٩- مستدرك الوسائل ٧/٣٦٩/٨٤١.

٨٠- بحارالانوار ٩٦/٣٢٥/١٥.

٨١- نهج البلاغه حكمت ٣٧٤.

٨٢- غررالحكم ٢/٦١١/٣٦٤٨.

٨٣- امالى صدوق ص ٢٥٤.

٨٤- بحارالانوار ١٠٠/٨٧/٦٤.

٨٥- كافى ٢/٥٠/١.

٨٦- تهذيب الاحكام ٦/١٨١/٢٢.

٨٧- كافى ٥/٥٦/١.

٨٨- نهج الفصاحه ح ٣٠١٠.

٨٩- كافى ٥/٥٦/١.

٩٠- مستدرك الوسايل ١٢/١٧٩/١٣٨١٧.

٩١- نهج البلاغه خطبه ٢٧.

٩٢- وسائل الشيعه ١١/٩/١٥.

٩٣- شرح نهج البلاغه ٣/١٨٤.

٩٤- بحارالانوار ١٠٠/٤٩/٢٣.

٩٥- كنزالعمال ٤/٣٢٦/١٠٧٣٠.

٩٦- محاسن ١/٢٩٢/١٤٤٩.

٩٧- خصال ص ٦٢٠.

٩٨- غررالحكم ٣/٣٦٥/٤٧٦٠.

٩٩- نهج البلاغه خطبه ٢٣٠.

١٠٠- محاسن ١/٢٩٢/٤٤٨.

١٠١- بحارالانوار ٧٨/٧٩/٥٦.

١٠٢- غررالحكم ٥/٤٢٥/٩٠٢٨.

١٠٣- كنزالعمال ٣/١٠٣/٥٦٩٣.

١٠٤- كافى ٢/٦٥/٣.

١٠٥- جامع الاخبار ص ٣٢٢.

١٠٦- كنزالعمال ٣/١٠٣/٥٦٩٦.

١٠٧- سنن ابن ماجه ٢/١١٧٠/٣٥٣٨.

١٠٨- مستدرك الوسائل ١١/٢١٧/١٢٧٨٩.

١٠٩- كافى ٢/٦٥/٥.

١١٠- امالى طوسى ٥٨٥/١٢١٠.

١١١- كافى ٢/٤٦٧/٦.

١١٢- كافى ٢/٦٢/١١.

١١٣- نهج الفصاحه ح ٣٠٢٣.

١١٤- بحارالانوار ٩٣/٣٥٩/١٧.

١١٥- بحارالانوار ٩٣/٣٤٧/١٤.

١١٦- بحارالانوار ٩٣/٣٢١/٣١.

١١٧- كافى ٢/٤٨٩/٣.

١١٨- كافى ٢/١٤٨/٣.

١١٩- نهج البلاغه نامه ٣١.

گاه چيزى را (از خدا) مى خواهى اما به تو داده نمى شود و دير يا زود بهتر است از آن به تو داده مى شود، يا به خاطر آنچه خير و مصلحت تو در آن است از بر آورده شدن خواسته ات دريغ مى شود، زيرابسا خواسته اى كه اگر برآورده شود به نابودى و تباهى دين تو مى انجامد، پس ، چيزى بخواه كه زيبايى و نيكيش برايت مى ماند و پيامد سوئى ندارد.

(١٠)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

من اءراد تستجاب دعوته واءن تكشف كربته فليفرج عن معسر؛(١٢٠)

هر كس مى خواهد دعايش مستجاب شود و غمش از بين برود بايد گره از كار گرفتارى باز كند.

١٣ - شكر

(١)امام صادقعليه‌السلام :

لو كان عند الله عبادة تعبد بها عباده المخلصون اءفضل من الشكر على كل حال لاطلق لفظه فيهم من جميع الخلق بها فلما لم يكن اءفضل منها خصها من بين العبادات وخص اءربابها، فقال تعالى (وقليل من عبادى الشكور)؛(١٢١)

اگر نزد خداوند عبادتى بهتر از شكر گزارى در همه حال بود كه بندگان مخلص با آن عبادتش كنند، هر آينه آن كلمه را درباره خلقش به كار مى برد، اما چون عبادتى بهتر از آن نبود از ميان عبادات آن را خاص قرار داد و صاحبان آن را ويژه گردانيد و فرمود: «واندكى از بندگان من سپاس گزارند»

(٢)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

الطاعم الشاكر له من الاجر كاءجر الصائم المحتسب ، والمعافى الشاكر له من الاجر كاءجر المبتلى الصابر، والمعطى الشاكر له من الاجر كاءجر المحروم القانع ؛(١٢٢)

سير سپاسگذار اجرش همانند روزه دارى است اگر براى خدا روزه مى گيرد، تندرست سپاسگزار همانند آن اجرى را دارد كه بيمار شكيبا و بخشنده سپاسگزار همان اجر را دارد كه تنگدست قانع

(٣)امام حسينعليه‌السلام :

شكرك لنعمة سالفة يقتضى نعمة آنفة ؛(١٢٣)

شكر تو بر نعمت گذشته ، زمينه ساز نعمت آينده است

(٤)امام علىعليه‌السلام :

اءكثر اءن تنظر الى من فضلت عليه ، فان ذلك من اءبوابك الشكر؛(١٢٤)

به كسى كه به او برترى داده شده اى بسيار بنگر، زيرا اين كار يكى از انگيزه هاى شكر گزارى است

(٥)امام صادقعليه‌السلام :

ما من عبد اءنعم الله عليه فعرف اءنها من عند الله الا غفر الله له قبل اءن يحمده ؛(١٢٥)

هيچ بنده اى نيست كه خداوند به او نعمتى دهد و او آن را از جانب خدا بداند مگر آن كه ، پيش از سپاسگويى او، خداوند بيامرزدش

(٦)امام صادقعليه‌السلام :

اءدنى الشكر روية النعمة من الله من غير علة يتعلق القلب بها دون الله عزوجل والرضا بما اعطى والا تعصيه بنعمته و تخالفه بشى ء من اءمره ونهيه بسبب نعمته ؛(١٢٦)

كم ترين سپاسگزارى ، اين است كه انسان نعمت را (مستقيما) از خدا بداند و جز او علتى براى او نداند و نيز به آنچه خداوند عطايش كرده ، خرسند باشد و با نعمت او مرتكب گناه وى نشود و نعمت خدا را وسيله مخالفت با امر و نهى او قرار ندهد.

(٧)رسول اكرمصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم :

ان الله ليرضى عن العبد اءن ياءكل الاكلة فيحمده عليها اءو يشرب الشربة فيحمده عليها؛(١٢٧)

خداوند از بنده اى كه پس از خوردن لقمه اى غذا و يا آشاميدن جرعه اى او را سپاس مى گويد، خشنود مى گردد.

(٨)امام صادقعليه‌السلام :

اءوحى الله تعالى الى موسىعليه‌السلام يا موسى اشكرنى حق شكرى فقال : يا رب و كيف اءشكرك حق شكرك ، وليس من شكر اءشكرك به الا واءنت انعمت به على ؟! فقال : يا موسى الان شكرتنى حين علمت اءن ذلك منى ؛(١٢٨)

خداى تعالى به موسىعليه‌السلام وحى فرمود كه : اى موسى مرا چنان كه بايد شكر كن موسى عرض كرد: پروردگارا چگونه تو را چنان كه بايد شكر گويم حال آن كه هر شكرى كه تو را مى گويم خود نعمتى است كه تو به من ارزانى داشته اى ؟ فرمود: اى موسى حال كه دانستى توفيق آن شكر را هم من به تو داده ام ، شكر مرا ادا كرده اى

(٩)اما رضاعليه‌السلام :

اعلموا اءنكم لا تشكرون الله تعالى بشى ء بعد ايمان بالله وبعد الاعتراف بحقوق اءولياء الله من آل محمد رسول اللهصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم اءحب اليه من معاونتكم لاخوانكم المومنين على دنياهم ؛(١٢٩)

بدانيد كه بعد از ايمان به خدا و بعد از اعتراف به حقوق اولياء الله از آل محمد پيامبر خداصلى‌الله‌عليه‌وآله‌وسلم هيچ شكرى نزد خدا خوشايندتر از اين نيست كه برادران مومن خود را در امور دنيايشان يارى رسانيد.

(١٠)امام جوادعليه‌السلام :

نعمة لاتشكر كسيئة لاتغفر؛(١٣٠)

نعمتى كه سپاسگزارى نشود مانند گناهى است كه آمرزيده نشود.


3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14